सोमवार, 17 ऑगस्ट 2026
National Nonprofit Day 2026: निस्वार्थ सेवेचा गौरव! जाणून घ्या १७ ऑगस्टचे महत्त्व आणि ना-नफा संस्थांचे योगदान ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आपल्या समाजात असे अनेक घटक आहेत, ज्यांपर्यंत शासकीय योजना किंवा पायाभूत सुविधा वेळेवर पोहोचू शकत नाहीत. अशा वेळी अंधारात आशेचा किरण बनून पुढे येतात त्या म्हणजे ‘ना-नफा संस्था’ म्हणजेच नॉन-प्रॉफिट ऑर्गनायझेशन्स (NGOs). स्वतःचा कोणताही वैयक्तिक किंवा आर्थिक फायदा न पाहता, केवळ मानवी मूल्यांची जपणूक करण्यासाठी आणि वंचितांच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल घडवण्यासाठी या संस्था अहोरात्र कार्य करत असतात. या सामाजिक सैनिकांच्या, स्वयंसेवकांच्या आणि दानशूर व्यक्तींच्या निःस्वार्थ योगदानाला सलाम करण्यासाठी दरवर्षी १७ ऑगस्ट रोजी ‘राष्ट्रीय ना-नफा संस्था दिन’ (National Nonprofit Day) जगभरात अत्यंत उत्साहाने व आदराने साजरा केला जातो.
हा दिवस केवळ एक औपचारिक उत्सव नाही, तर तो सेवेची भावना दृढ करण्याचा आणि प्रत्येक नागरिकाला सामाजिक जबाबदारीची जाणीव करून देणारा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा आहे. समाजातील दरी सांधणे, गरिबांना मदतीचा हात देणे आणि संकटाच्या वेळी ढाल बनून उभे राहणे, हे या ना-नफा संस्थांचे मुख्य ध्येय असते. चला तर मग, या विशेष दिवसाच्या निमित्ताने जाणून घेऊयात ना-नफा संस्थांचे कार्य, त्यांचा इतिहास आणि आपल्या सामूहिक सहभागातून समाज कसा बदलू शकतो याबद्दल सविस्तर माहिती.
राष्ट्रीय ना-नफा संस्था दिनाची सुरुवात प्रख्यात वक्त्या, लेखिका आणि सामाजिक उद्योजक शेरीटा जे. हेरिंग (Sherita J. Herring) यांच्या पुढाकाराने झाली. जगात शांतता, शिक्षण आणि सामाजिक सुधारणा घडवून आणणाऱ्या संस्थांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहणे आणि त्यांच्या कष्टांची दखल घेणे, हा या दिवसामागील मुख्य उद्देश होता.
या दिवसासाठी १७ ऑगस्ट हीच तारीख निवडण्यामागे एक ऐतिहासिक कारण आहे. १७ ऑगस्ट १८९४ रोजी अमेरिकेत ‘टॅरिफ ॲक्ट’ (Tariff Act of 1894) लागू करण्यात आला होता. या कायद्याद्वारे सर्वप्रथम सेवाभावी आणि धर्मादाय संस्थांना कॉर्पोरेट करांमधून (Tax Exemption) सूट देण्याची ऐतिहासिक तरतूद करण्यात आली होती. करमुक्ततेच्या या निर्णयामुळे सामाजिक संस्थांना आपले काम अधिक प्रभावीपणे आणि व्यापक स्वरूपात करणे शक्य झाले. याच ऐतिहासिक निर्णयाचे स्मरण म्हणून १७ ऑगस्ट हा दिवस ना-नफा संस्थांचा गौरव दिन म्हणून घोषित करण्यात आला.
ना-नफा संस्था कोणत्याही एका क्षेत्रापुरत्या मर्यादित नसून मानवी जीवनाच्या प्रत्येक पैलूशी जोडलेल्या आहेत. या संस्था प्रामुख्याने खालील क्षेत्रांमध्ये अत्यंत क्रांतीकारक कार्य करत आहेत:
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Ahoo Daryaei: ‘अन् तिने स्वतःच काढले कपडे…’; 2 वर्षांनंतर मैत्रिणीने केला इराणमधील आहू दराईबाबत अत्यंत धक्कादायक खुलासा
आपल्या समाजात आर्थिक, सामाजिक आणि शैक्षणिक विषमता मोठ्या प्रमाणावर आढळते. ना-नफा संस्था या विषमतेची दरी कमी करण्यासाठी एक भक्कम पूल म्हणून काम करतात. समाजातील शोषित, वंचित, अपंग आणि दुर्बळ घटकांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून देणे आणि त्यांना सन्मानाने जगण्याचे बळ देणे, हे कार्य या संस्था करतात. जेव्हा एखाद्या गरिबाला न्यायालयात किंवा रुग्णालयात थारा मिळत नाही, तेव्हा या संस्था त्यांच्या पाठीशी ढाल बनून उभ्या राहतात. यामुळे समाजात समता, बंधुता आणि न्यायाची भावना अधिक मजबूत होते.
१७ ऑगस्ट या विशेष दिवशी जगभरात विविध सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते:
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Indonesia Earthquake: इंडोनेशियामध्ये 24 तासांत 3 भूकंप, 2 देश हाय अलर्टवर; जाणून घ्या ‘या’ नैसर्गिक आपत्तीमागील वैज्ञानिक कारण
अनेकदा आपल्याला वाटते की देशाचा किंवा समाजाचा विकास करणे हे केवळ सरकारचेच कर्तव्य आहे. परंतु, वास्तव हे आहे की कोणताही मोठा सामाजिक बदल केवळ सरकारी योजनांमधून शक्य होत नाही. त्यासाठी सामूहिक सहभाग (Collective Participation) आणि लोकचळवळ आवश्यक असते. जेव्हा एखादा सामान्य नागरिक स्वतःहून आपला वेळ, कौशल्य किंवा पैसा एखाद्या सामाजिक कार्यासाठी देतो, तेव्हा खऱ्या अर्थाने लोकशाही आणि मानवी मूल्ये सक्षम होतात. तुम्ही एखाद्या मुलाचे शैक्षणिक पालकत्व घेऊ शकता, आठवड्यातून दोन तास वृद्धाश्रमात किंवा अनाथालयात सेवा देऊ शकता किंवा पर्यावरणासाठी झाडे लावू शकता. तुमचा लहानसा पुढाकार कोणाचे तरी संपूर्ण आयुष्य बदलून टाकण्यासाठी पुरेसा ठरू शकतो.
राष्ट्रीय ना-नफा संस्था दिन हा केवळ संस्थांचे आभार मानण्याचा दिवस नाही, तर तो आपल्यातील ‘माणुसकी’ जिवंत ठेवण्याचा संदेश देणारा दिवस आहे. निःस्वार्थ सेवा, त्याग, दया आणि सहानुभूती ही मानवी जीवनाची खरी संपत्ती आहे. आजच्या धावपळीच्या आणि स्वार्थी जगात ना-नफा संस्था हे दाखवून देतात की दुसऱ्याच्या डोळ्यांतील अश्रू पुसण्यात जो आनंद आहे, तो इतर कशातही नाही. या १७ ऑगस्टला आपण सर्वांनी एक संकल्प करूया – आपल्या आसपास काम करणाऱ्या किमान एका ना-नफा संस्थेला भेट देऊया, त्यांच्या कार्यात मदत करूया किंवा स्वयंसेवक म्हणून आपला काही वेळ समाजासाठी देऊया. कारण जेव्हा आपण सगळे एकत्र येऊ, तेव्हाच एक सुंदर, सुरक्षित आणि न्याय्य समाज निर्माण होईल!
