World Elder Abuse Awareness Day : बदलत्या संस्कृतीत हरवणारा ज्येष्ठांचा सन्मान; या खास दिनी आजच घ्या ‘हा’ मोठा संकल्प

World Elder Abuse Awareness Day : जागतिक ज्येष्ठ नागरिक छळ जागरूकता दिन दरवर्षी १५ जून रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस ज्येष्ठ नागरिकांच्या शारीरिक, मानसिक, भावनिक आणि आर्थिक छळाविरुद्ध आवाज उठवण्यासाठी आणि समाजात जागरूकता पसरवण्यासाठी समर्पित आहे.

• १५ जूनचे महत्त्व
• वाढता छळ ही चिंतेची बाब
• आपली सामाजिक जबाबदारी

World Elder Abuse Awareness Day 2026 : आजचा दिवस आपल्या समाजाला एक अत्यंत महत्त्वाचा आरसा दाखवणारा दिवस आहे. दरवर्षी १५ जून हा दिवस जगभरात ‘जागतिक ज्येष्ठ नागरिक छळ जागरूकता दिन’ (World Elder Abuse Awareness Day) म्हणून पाळला जातो. वाढत्या वयासोबत माणसाला प्रेमाची, आदराची आणि सहवासाची सर्वात जास्त गरज असते. ज्या आई-वडिलांनी किंवा ज्येष्ठ व्यक्तींनी आपले संपूर्ण आयुष्य आपल्या कुटुंबाला घडवण्यासाठी, मुलांचे भविष्य उज्ज्वल करण्यासाठी आणि देशाच्या उभारणीसाठी वेचले, दुर्दैवाने त्याच ज्येष्ठांना आज त्यांच्या आयुष्याच्या उत्तरार्धात अत्यंत कठीण प्रसंगांना सामोरे जावे लागत आहे. आजचा हा विशेष दिवस याच ज्येष्ठ नागरिकांच्या छळाविरुद्ध, त्यांच्यावर होणाऱ्या अन्यायाविरुद्ध आणि दुर्लक्षाविरुद्ध समाजात जनजागृती पसरवण्यासाठी समर्पित करण्यात आला आहे.

आपल्या भारतीय संस्कृतीमध्ये ‘मातृदेवो भव, पितृदेवो भव’ असे म्हटले जाते, म्हणजेच आई-वडिलांना देवाचा दर्जा दिला गेला आहे. परंतु, आधुनिकतेच्या आणि धावपळीच्या युगात संयुक्त कुटुंब पद्धती नष्ट होत चालली आहे आणि विभक्त कुटुंब पद्धती वेगाने वाढत आहे. या बदलत्या सामाजिक रचनेचा सर्वात मोठा फटका आपल्या घरातील वृद्ध पिढीला बसत आहे. आज अनेक घरांमध्ये ज्येष्ठ नागरिकांना एकाकीपणा, मानसिक छळ आणि अपमानास्पद वागणूक सहन करावी लागत असल्याचे चित्र समोर येत आहे. हा दिवस आपल्याला जाणीव करून देतो की, ज्येष्ठांचे हक्क आणि त्यांची सुरक्षितता सुनिश्चित करणे ही काळाची गरज बनली आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : MT Celestial : पाण्याच्या थंड बाटल्या अन मृतदेह! युद्धाच्या आगीत ओमान बंदरातील ‘त्या’ जहाजावरील थरकाप उडवणारी भीषण वास्तवता

ज्येष्ठ नागरिकांचा छळ म्हणजे नेमके काय?

अनेकांचा असा गैरसमज असतो की, छळ म्हणजे केवळ शारीरिक मारहाण करणे. परंतु, ज्येष्ठ नागरिकांच्या बाबतीत छळाचे स्वरूप अत्यंत क्लिष्ट आणि वेदनादायी आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) अहवालानुसार, वृद्धांचा छळ प्रामुख्याने चार ते पाच वेगवेगळ्या मार्गांनी होतो. यामध्ये पहिला प्रकार म्हणजे ‘शारीरिक छळ’ ज्यामध्ये त्यांना मारहाण करणे किंवा वेळेवर औषधोपचार न देणे समाविष्ट आहे. दुसरा आणि अत्यंत गंभीर प्रकार म्हणजे ‘मानसिक आणि भावनिक छळ’. घरातील तरुणांकडून वयोवृद्ध आई-वडिलांना सतत टोमणे मारणे, त्यांच्याशी न बोलणे, त्यांना घरात एका खोलीत कोंडून ठेवणे किंवा त्यांच्या अस्तित्वाची जाणीवच न ठेवणे यामुळे वृद्ध व्यक्ती मानसिकदृष्ट्या पूर्णपणे खचून जातात.

याव्यतिरिक्त, आजकाल मोठ्या प्रमाणावर ‘आर्थिक छळ आणि फसवणूक’ समोर येत आहे. अनेकदा पोटची मुलेच आई-वडिलांची फसवणूक करून त्यांची मालमत्ता, बँक बॅलन्स किंवा पेन्शनचे पैसे स्वतःच्या नावावर करून घेतात आणि नंतर त्यांना वाऱ्यावर सोडून देतात. तसेच, अनेक वृद्ध व्यक्ती सायबर गुन्हेगारांच्या फसवणुकीलाही सहज बळी पडतात. या सर्व प्रकारच्या छळाविरुद्ध केवळ कायदे करून चालणार नाही, तर समाजामध्ये संवेदनशीलतेची मोठी लाट निर्माण करणे आवश्यक आहे, हाच या दिवसाचा मुख्य संदेश आहे.

काय सांगतो जागतिक इतिहास?

या दिवसाची सुरुवात आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कशी झाली, हे जाणून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. ‘इंटरनॅशनल नेटवर्क फॉर द प्रिव्हेन्शन ऑफ एल्डर अब्युज’ (INPEA) या संस्थेच्या विनंतीवरून आणि पुढाकाराने जून २००६ मध्ये पहिल्यांदा हा दिवस साजरा करण्यात आला. त्यानंतर, संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) महासभेने डिसेंबर २०११ मध्ये अधिकृतपणे या दिवसाला मान्यता दिली. तेव्हापासून दरवर्षी १५ जून रोजी जगभरात संयुक्त राष्ट्र आणि इतर आंतरराष्ट्रीय संघटनांच्या माध्यमातून वृद्ध व्यक्तींच्या हक्कांच्या रक्षणासाठी विविध मोहिमा आणि जनजागृतीपर कार्यक्रम राबवले जातात.

आज जागतिक स्तरावर वृद्धांची लोकसंख्या वेगाने वाढत आहे. एका अंदाजानुसार, पुढील काही दशकांमध्ये जगातील वृद्धांची संख्या तरुणांपेक्षा जास्त असेल. जर आपण आत्ताच आपल्या वृद्ध पिढीसाठी सुरक्षित आणि सन्माननीय वातावरण तयार करू शकलो नाही, तर भविष्यात ही एक अत्यंत गंभीर सामाजिक समस्या बनेल, असा इशारा जागतिक तज्ज्ञांनी दिला आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : VIRAL VIDEO : मृत्यूच्या दाढेतून परतले 233 प्रवासी! कोलंबोहून सिडनीला जाणाऱ्या विमानावर कोसळली वीज; थरार कॅमेऱ्यात कैद

आपले कर्तव्य: आपल्या ज्येष्ठांची काळजी कशी घ्याल?

आपल्या घरातील आणि समाजातील ज्येष्ठ नागरिकांना आनंदी ठेवणे फार अवघड नाही. त्यासाठी गरज आहे ती फक्त थोड्या वेळेची आणि आपुलकीची. दररोज आपल्या घरातील आजी-आजोबा किंवा आई-वडिलांसोबत किमान अर्धा तास मनापासून संवाद साधा. त्यांच्या तरुणपणाच्या गोष्टी ऐकून घ्या, त्यांच्या अनुभवाचा आदर करा. त्यांना असे कधीही वाटू देऊ नका की ते आता कोणावरतरी ओझं बनले आहेत.

त्यांच्या आरोग्याची नियमित तपासणी करणे, त्यांना वेळेवर औषधे देणे आणि त्यांच्या सुरक्षिततेची काळजी घेणे ही आपली प्रमुख जबाबदारी आहे. त्यांच्या बँक खात्यांची किंवा मालमत्तेची कामे करताना त्यांना विश्वासात घ्या आणि त्यांची आर्थिक फसवणूक होणार नाही याची दक्षता घ्या. जर तुमच्या आजूबाजूला एखाद्या वृद्ध व्यक्तीवर छळ होत असल्याचे दिसून आले, तर त्याविरुद्ध आवाज उठवा किंवा ज्येष्ठ नागरिक हेल्पलाईनचा (Elderline 14567) संपर्क साधून त्यांना कायदेशीर मदत मिळवून द्या. आपल्या ज्येष्ठांना एक सुरक्षित, सन्माननीय आणि हसते-खेळते जीवन देणे हेच या दिनाचे खरे सार्थक ठरेल.