World Giraffe Day : वर्षातील सर्वात मोठा दिवस आणि जगातील सर्वात उंच प्राणी; जाणून घ्या ‘जागतिक जिराफ दिन’ का आहे खास

World Giraffe Day : जागतिक जिराफ दिन दरवर्षी २१ जून रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस जगातील सर्वात उंच भूचर प्राणी - जिराफच्या संवर्धनासाठी आणि त्याबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी समर्पित आहे.

• २१ जूनचे अनोखे महत्त्व
• २०१४ पासून सुरुवात
• अस्तित्वाची लढाई

World Giraffe Day 21 June history : निसर्गाने पृथ्वीवर अनेक अद्भूत आणि देखण्या प्राण्यांची निर्मिती केली आहे. त्यापैकीच एक अत्यंत शांत, लाजाळू आणि वैशिष्ट्यपूर्ण प्राणी म्हणजे जिराफ. जगातील या सर्वात उंच भूचर प्राण्याला (Tallest Mammal) मानवजातीच्या अस्तित्वामुळे आज मोठ्या संकटाचा सामना करावा लागत आहे. याच मूक प्राण्याच्या रक्षणासाठी, त्याच्या संवर्धनासाठी आणि जगाला त्याच्या महत्त्वाविषयी जागरूक करण्यासाठी दरवर्षी २१ जून रोजी संपूर्ण जगभरात ‘जागतिक जिराफ दिन’ (World Giraffe Day) मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.

हा दिवस साजरा करण्यासाठी २१ जून या तारखेची निवड करण्यामागे एक अतिशय रंजक आणि प्रतिकात्मक कारण आहे. २१ जून हा उत्तर गोलार्धातील (Northern Hemisphere) वर्षातील सर्वात मोठा दिवस म्हणजेच ‘समर सॉल्सटिस’ (Summer Solstice) असतो. ज्याप्रमाणे हा दिवस वर्षातील इतर सर्व दिवसांपेक्षा लांबीने सर्वात मोठा असतो, त्याचप्रमाणे जिराफ हा देखील जगातील सर्व प्राण्यांमध्ये उंचीने सर्वात मोठा आहे. उंचीच्या या अद्भूत साधर्म्यामुळेच हा दिवस जिराफसाठी समर्पित करण्यात आला आहे.

जागतिक जिराफ दिनाची सुरुवात कधी झाली?

या विशेष दिवसाची सुरुवात फार जुनी नाही. वन्यजीव संवर्धनासाठी अहोरात्र काम करणाऱ्या ‘जिराफ कॉन्झर्वेशन फाउंडेशन’ (Giraffe Conservation Foundation – GCF) या आंतरराष्ट्रीय संस्थेने २०१४ मध्ये पहिल्यांदा जागतिक जिराफ दिन साजरा करण्याची घोषणा केली. तेव्हापासून दरवर्षी जगभरातील प्राणीसंग्रहालय, वन्यजीव संस्था, शाळा आणि पर्यावरणप्रेमी एकत्र येऊन या प्राण्याच्या बचावासाठी विविध मोहिमा आणि निधी उभारणीचे कार्यक्रम राबवत आहेत.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PoK Burning: पाकव्याप्त काश्मीरमध्ये 70 हजार आंदोलक रस्त्यावर; 20 हजार सैनिकांचा वेढा, अन्न आणि इंटरनेटही केले बंद

जिराफ हा प्रामुख्याने आफ्रिका खंडातील जंगलांमध्ये आणि सव्हाना (Savanna) नावाच्या विस्तीर्ण गवताळ प्रदेशात मोठ्या संख्येने आढळतो. आपल्या लांबच लांब मान आणि पायांमुळे हा प्राणी झाडांच्या उंचावर असलेली पाने सहजपणे खाऊ शकतो. परिसंस्थेचा (Ecosystem) समतोल राखण्यात जिराफ अतिशय महत्त्वाची भूमिका बजावतात. जंगलातील उंच झाडांची छाटणी निसर्गतः जिराफमुळेच होते, ज्यामुळे खालच्या लहान वनस्पतींना पुरेसा सूर्यप्रकाश मिळतो. मात्र, आज हा निसर्गाचा रक्षक स्वतःच अस्तित्वाच्या लढाईत मागे पडत चालला आहे.

शांत जिराफवर नामशेष होण्याचे संकट का?

गेल्या काही दशकांचा आलेख पाहिला तर जिराफची लोकसंख्या अत्यंत चिंताजनक पातळीवर खाली आली आहे. वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, ही एक ‘मूक नामशेषाची’ (Silent Extinction) प्रक्रिया सुरू आहे, ज्याकडे जगाचे फारसे लक्ष गेलेले नाही. या सुंदर प्राण्याच्या संख्येत होणाऱ्या घसरणीमागे प्रामुख्याने तीन ते चार मोठी कारणे आहेत:

• अधिवासाचा नाश (Habitat Loss): मानवाची वाढती लोकसंख्या, शेतीचा विस्तार आणि बेकायदेशीर जंगलतोड यामुळे जिराफचे नैसर्गिक घर हिरावले जात आहे. त्यांना मुक्तपणे वावरण्यासाठी आता पुरेशी जागा उरलेली नाही.
• बेकायदेशीर शिकार (Poaching): जिराफचे मांस, त्यांची कातडी आणि शेपटीच्या केसांसाठी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मोठी मागणी असते. यामुळे आफ्रिकेतील स्थानिक टोळ्यांद्वारे त्यांची मोठ्या प्रमाणावर शिकार केली जाते.
• हवामान बदल (Climate Change): जागतिक तापमानवाढीमुळे आफ्रिकेतील जंगलांना पाण्याचे मोठे दुर्भिक्ष जाणवू लागले आहे. सतत पडणारा दुष्काळ आणि बदलत्या ऋतूचक्रामुळे जिराफच्या खाण्यापिण्याच्या सवयींवर विपरीत परिणाम होत आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Ram Statue : बांगलादेशात हिंदूंचा महाआक्रोश! ढाक्यात घुमल्या ‘जय श्री राम’च्या घोषणा; हजारो लोक रस्त्यावर ‘या’ कारणामुळे रस्त्यावर

भावी पिढ्यांसाठी संवर्धन गरजेचे

जिराफच्या वेगवेगळ्या प्रजातींमध्ये असलेली विविधता ही निसर्गाची मोठी देणगी आहे. परंतु, जर आपण वेळीच जागे झालो नाही, तर पुढच्या काही पिढ्या पूर्वेकडील आणि पश्चिमेकडील आफ्रिकेत आढळणाऱ्या या देखण्या प्राण्याला केवळ चित्रांमध्ये किंवा पुस्तकांमध्येच पाहू शकतील. जागतिक जिराफ दिनाचा मूळ उद्देश हाच आहे की, सामान्य माणसानेही या संवर्धनाच्या प्रयत्नांमध्ये आपले योगदान द्यावे. वन्यजीव पर्यटनाला प्रोत्साहन देणे, शिकारीविरुद्ध कडक कायदे करणे आणि जंगलांचे रक्षण करणे या उपायांद्वारेच आपण या अद्वितीय प्राण्याला भावी पिढ्यांसाठी वाचवू शकतो.