Migratory Bird Day 2026: हजारो मैलांचा प्रवास अन् अस्तित्वाचा संघर्ष; वाचा का महत्त्वाचे आहेत हे स्थलांतरित पक्षी?

World Migratory Bird Day : स्थलांतरित पक्ष्यांच्या संवर्धनाविषयी आणि महत्त्वाविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी मे आणि ऑक्टोबर महिन्यात जागतिक स्थलांतरित पक्षी दिन साजरा केला जातो.

• दोनवेळा सादरीकरण
• परिसंस्थेचे आधारस्तंभ
• अस्तित्वाचा लढा

World Migratory Bird Day 2026 : आपल्या अंगणात किंवा जवळच्या जलाशयावर दरवर्षी काही विशिष्ट काळात असे पक्षी दिसतात जे वर्षभर तिथे नसतात. हजारो मैलांचा प्रवास करून, डोंगर-दऱ्या ओलांडून हे पक्षी आपल्याकडे येतात. हेच ते ‘स्थलांतरित पक्षी’ (Migratory Birds). निसर्गाचा हा चमत्कार आणि या पक्ष्यांचे महत्त्व जगाला पटवून देण्यासाठी दरवर्षी मे आणि ऑक्टोबर महिन्यात ‘जागतिक स्थलांतरित पक्षी दिन’ साजरा केला जातो. यंदाच्या वर्षात या दिनाचे महत्त्व अधिक वाढले आहे, कारण या पाहुण्यांच्या मार्गात आता अनेक मानवनिर्मित अडथळे निर्माण झाले आहेत.

स्थलांतरित पक्षी: निसर्गाचे बिनपगारी कामगार

हे पक्षी केवळ एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी फिरायला येत नाहीत, तर त्यांच्या प्रवासामागे निसर्गाचे एक मोठे चक्र दडलेले असते. हे पक्षी ज्या ज्या प्रदेशातून जातात, तिथे ते बियाण्यांचे वहन करतात. यामुळे नवीन वनसंपदा निर्माण होण्यास मदत होते. याशिवाय, शेतीसाठी हानिकारक असणाऱ्या कीटकांचा फडशा पाडून ते नैसर्गिक कीटकनाशकाचे काम करतात. परागीभवन क्रियेतही या पक्ष्यांचा वाटा मोलाचा आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, जर हे पक्षी नसतील, तर आपली परिसंस्था कोलमडून पडेल.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Victory Day : ‘युक्रेनमध्ये जे घडतंय ते योग्य’ विजय दिनी पुतिन यांची नाटोवर तोफ; रणगाड्यांशिवाय पार पडलं रशियन लष्करी संचलन

का कमी होत आहे या पाहुण्यांची संख्या?

दुर्दैवाने, मानवाच्या प्रगतीच्या हव्यासापोटी या पक्ष्यांचे घर धोक्यात आले आहे. वाढत्या उष्णतेमुळे आणि हवामान बदलामुळे पक्ष्यांच्या स्थलांतराच्या वेळा बदलत आहेत. मोठमोठ्या जंगलांची कत्तल आणि पाणथळ जागांवर (Wetlands) होणारी बांधकामे यामुळे त्यांना उतरण्यासाठी सुरक्षित जागा उरलेली नाही. तसेच, अनेक ठिकाणी आजही या पक्ष्यांची छुप्या पद्धतीने शिकार केली जाते. विषारी कीटकनाशकांचा वापर केल्यामुळे हे पक्षी अन्नातून विषबाधा होऊन मृत्युमुखी पडत आहेत. हा दिवस साजरा करण्यामागचा मुख्य हेतू हाच आहे की, या संकटांकडे जगाचे लक्ष वेधले जावे.

See more

This World Migratory Bird Day, we celebrate incredible travelers like the Flamingos (Gudugudaa Dhooni) that connect our islands to the world. The Maldives offers refuge to 207 protected bird species, many migratory, including these winter visitors to Kulhudhuffushi mangroves and… pic.twitter.com/ZEPX3V2JZd — Min. of Climate Change, Environment and Energy, MV (@MoEnvmv) May 9, 2026

credit – social media and Twitter

लोकसहभाग आणि जनजागृती: आपली जबाबदारी

केवळ सरकार किंवा वन्यजीव संस्थांनी प्रयत्न करून हे पक्षी वाचणार नाहीत. यासाठी सामान्य जनतेचा सहभाग अत्यंत महत्त्वाचा आहे. शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये या दिवशी विविध रॅली, पोस्टर्स प्रदर्शन आणि पक्षीनिरीक्षण (Bird Watching) मोहिमा राबवल्या जातात. नवीन पिढीला या पक्ष्यांच्या विश्वाची ओळख करून देणे गरजेचे आहे. आपल्या घराच्या गॅलरीत पाण्याचे भांडे ठेवणे किंवा आपल्या परिसरातील जलाशये स्वच्छ ठेवणे, ही आपल्याकडून होणारी एक छोटी पण महत्त्वाची सुरुवात असू शकते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Drug Cartels : ट्रम्पचा ‘किलर’ प्लॅन! पॅसिफिक महासागरात अमली पदार्थांच्या संशयित बोटीवर हल्ला; 2 जण ठार, एकाचा शोध सुरू

नैसर्गिक अधिवासाचे रक्षण हेच संवर्धन

स्थलांतरित पक्षी वर्षानुवर्षे एकाच मार्गाने (Flyways) प्रवास करतात. त्यांच्या या मार्गातील ‘विश्रांतीची ठिकाणे’ (Stopover sites) सुरक्षित ठेवणे हे सर्वात मोठे आव्हान आहे. जर आपण आज या पक्ष्यांचे रक्षण केले नाही, तर भविष्यातील पिढीला हे पक्षी केवळ पुस्तकात किंवा चित्रातच पाहावे लागतील. चला तर मग, या ‘जागतिक स्थलांतरित पक्षी दिना’निमित्त आपण शपथ घेऊया की, या परदेशी पाहुण्यांसाठी आपण आपले आकाश आणि जमीन सुरक्षित ठेवू.