World Opera Day : आज आंतरराष्ट्रीय ऑपेरा दिन; वाचा इटलीपासून सुरू झालेला ऑपेराचा प्रवास जगाच्या कानाकोपऱ्यात कसा पोहोचला?

World Opera Day : जागतिक ऑपेरा दिन दरवर्षी २५ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस ऑपेरा कलेचे जतन आणि संवर्धन करण्यासाठी, तसेच त्यातील कलाकारांच्या योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी समर्पित आहे.

• जागतिक ऑपेरा दिनाचे महत्त्व
• जागतिक संघटनांची पुढाकार
• कला, संगीत आणि अभिनयाचा त्रिवेणी संगम

दरवर्षी २५ ऑक्टोबर हा दिवस जगभरात ‘जागतिक ऑपेरा दिन’ (World Opera Day) म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ एका संगीत प्रकाराचा उत्सव नसून, शतकानुशतके मानवी संस्कृती, भावना आणि नाट्यसृष्टीला समृद्ध करणाऱ्या ‘ऑपेरा’ या अभिजात कलेचे जतन व संवर्धन करण्यासाठी समर्पित आहे. संगीत, संवाद, अभिनय, नृत्य आणि भव्य रंगमंच सजावट यांचा अपूर्व मिलाफ म्हणजे ऑपेरा! जागतिक पातळीवर या कलेचे महत्त्व अधोरेखित करणे आणि नवीन पिढीला या कलाप्रकाराशी जोडणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.

 जागतिक ऑपेरा दिनाचा इतिहास आणि आंतरराष्ट्रीय पुढाकार

जागतिक ऑपेरा दिन साजरा करण्याची सुरुवात अधिकृतपणे २०१९ मध्ये झाली. ‘ऑपेरा अमेरिका’ (OPERA America), ‘ऑपेरा युरोपा’ (Opera Europa) आणि ‘ऑपेरा लॅटिनोअमेरिका’ (Opera Latinoamérica) या जगप्रसिद्ध आंतरराष्ट्रीय ऑपेरा संघटनांनी एकत्र येऊन २५ ऑक्टोबर हा दिवस ‘वर्ल्ड ऑपेरा डे’ म्हणून घोषित केला.

विशेष म्हणजे २५ ऑक्टोबर हा दिवस निवडण्यामागे एक ऐतिहासिक कारण आहे. या दिवशी प्रसिद्ध ऑपेरा संगीतकार जॉर्ज बिझेट (Georges Bizet) आणि जोहान स्ट्रॉस द्वितीय (Johann Strauss II) यांची जयंती असते. या दिग्गज संगीतकारांनी ऑपेरा कलेला जागतिक स्तरावर पोहोचवण्यात अत्यंत मोलाचे योगदान दिले होते. त्यांच्या या महान योगदानाचा गौरव करण्यासाठीच २५ ऑक्टोबर ही तारीख निश्चित करण्यात आली.

 ऑपेरा म्हणजे नक्की काय? संगीतासह नाट्याचा अद्भुत त्रिवेणी संगम

अनेकांना ऑपेरा (Opera) म्हणजे काय, असा प्रश्न पडतो. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ऑपेरा हा पाश्चात्य नाट्यकलेचा असा एक प्रकार आहे ज्यामध्ये सर्व कथा ही संगीताच्या माध्यमातून आणि गाण्यांद्वारे सादर केली जाते. यामध्ये कलाकारांचे थेट गायन, ऑर्केस्ट्राचे वादन, नाट्यमय अभिनय आणि कथानकानुसार नृत्य यांचा समावेश असतो.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Philippines Plane Crash: हवेतच झाला चक्काचूर! फिलीपिन्समध्ये 2 लष्करी प्रशिक्षण विमानांची एकमेकांना टक्कर; 4 वैमानिकांचा मृत्यू

 इटली ते संपूर्ण जग: ऑपेराचा ऐतिहासिक प्रवास

ऑपेरा कलेचा उगम १६ व्या शतकाच्या शेवटी इटलीतील फ्लोरेन्स शहरात झाला. जॅकोपो पेरी यांनी १५९७ मध्ये ‘डाफ्ने’ (Dafne) नावाचा पहिला ऑपेरा रचला. यानंतर १७ व्या आणि १८ व्या शतकात (बारोक काळात) संपूर्ण युरोपमध्ये ऑपेराची लोकप्रियता प्रचंड वाढली. काळाच्या ओघात ऑपेराचे दोन मुख्य प्रकार प्रसिद्ध झाले:

• ऑपेरा सिरिया (Opera Seria): गंभीर आणि नाट्यमय विषयांवर आधारित ऑपेरा.
• ऑपेरा बुफा (Opera Buffa): विनोदी आणि हलक्या-फुलक्या विषयांवर आधारित ऑपेरा.

आज व्हिएन्ना, पॅरिस, लंडन, मिलान आणि न्यू यॉर्क यांसारख्या जगातील प्रमुख शहरांमधील ऑपेरा हाऊसेसमध्ये ही कला जिवंत ठेवली जात आहे.

जागतिक ऑपेरा दिनाचे आयोजन आणि कार्यक्रम

जागतिक ऑपेरा दिनानिमित्त जगभरातील विविध देशांमध्ये संगीत कार्यक्रम, थेट सादरीकरणे, प्रदर्शने, कार्यशाळा आणि मोफत ऑनलाइन वेबिनार आयोजित केले जातात. याद्वारे तरुण कलाकार आपली कला जगासमोर मांडतात.

ऑपेरा केवळ मोजक्या अभिजात प्रेक्षकांसाठी नसून तो समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचावा, यासाठी शाळा आणि महाविद्यालयांमध्येही विविध उपक्रम राबवले जातात. मानवी मनातील प्रेम, राग, दुःख, आनंद आणि त्याग यांसारख्या गहन भावनांना ऑपेरा ज्या प्रभावीपणे व्यक्त करतो, तितक्या ताकदीने अन्य कोणताही माध्यम करू शकत नाही, असे मानवाधिकार व संस्कृती अभ्यासकांचे मत आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : UNGA2026: संयुक्त राष्ट्र महासभेत भारताची मोठी घोषणा; भारताच्या अणुतंत्रज्ञानाचा जगाला होईल फायदा, अनेक देशांनी मानले आभार

आधुनिक काळात ऑपेराचे महत्त्व आणि भविष्यातील आव्हाने

डिजिटल युग आणि आधुनिक मनोरंजनाचे साधन उपलब्ध असताना अभिजात कला टिकवून ठेवणे हे मोठे आव्हान आहे. परंतु, ऑपेरा या कलाप्रकाराने तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करत डिजिटल प्लॅटफॉर्म्स आणि लाइव्ह स्ट्रीमिंगच्या माध्यमातून नवीन प्रेक्षकवर्ग जोडण्यास सुरुवात केली आहे. मानसिक शांतता, संस्कृतीची ओळख आणि मानवी संवेदना जागृत ठेवण्यासाठी ऑपेराचे स्थान आजही अनन्यसाधारण आहे.