World Ozone Day : पृथ्वीच्या नैसर्गिक ‘सुरक्षा कवचाचे’ रक्षण का गरजेचे? जाणून घ्या जागतिक ओझोन दिनाचा इतिहास आणि महत्त्व

World Ozone Day : ओझोन थर संरक्षण आंतरराष्ट्रीय दिवस दरवर्षी 16 सप्टेंबर रोजी साजरा केला जातो. पृथ्वीच्या ओझोन थराचे संरक्षण आणि पर्यावरणाचा समतोल राखण्याबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस समर्पित आहे.

• संरक्षणात्मक कवच
• मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉलचा इतिहास
• पर्यावरण संवर्धनाचा संकल्प

आपल्या पृथ्वीभोवती निसर्गाने एक अत्यंत संरक्षक आणि शक्तिशाली कवच निर्माण केले आहे, ज्याला आपण ‘ओझोन थर’ (Ozone Layer) म्हणून ओळखतो. समतापमंडलामध्ये (Stratosphere) आढळणारा हा थर सूर्यापासून उत्सर्जित होणाऱ्या अत्यंत हानिकारक अतिनील (Ultraviolet – UV) किरणांना पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर पोहोचण्यापासून रोखतो. जर हा थर नसता, तर पृथ्वीवरील जीवसृष्टीचे अस्तित्वच धोक्यात आले असते. या महत्त्वपूर्ण ओझोन थराचे संरक्षण करणे, त्याच्या क्षयाबद्दल लोकांमध्ये जनजागृती निर्माण करणे आणि पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी ठोस पावले उचलणे या उद्देशाने दरवर्षी १६ सप्टेंबर रोजी ‘आंतरराष्ट्रीय ओझोन थर संरक्षण दिवस’ (World Ozone Day) साजरा केला जातो.

मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल आणि संयुक्त राष्ट्रांचा पुढाकार

ओझोन थराला पडणाऱ्या छिद्रांबद्दल आणि त्याच्या होणाऱ्या ऱ्हासाबद्दल विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात वैज्ञानिकांनी धोक्याचा इशारा दिला होता. मानवनिर्मित रसायने, विशेषतः क्लोरोफ्लोरोकार्बन्स (CFCs), हॅलोन्स आणि इतर ओझोनक्षयकारक पदार्थ या थराला गंभीर हानी पोहोचवत असल्याचे सिद्ध झाले. या जागतिक संकटाचा सामना करण्यासाठी १६ सप्टेंबर १९८७ रोजी कॅनडातील मॉन्ट्रियल शहरात आंतरराष्ट्रीय परिषद भरवण्यात आली. या परिषदेत ओझोन थराला हानी पोहोचवणाऱ्या रसायनांच्या उत्पादनावर आणि वापरावर बंदी घालण्यासाठी ‘मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल’ (Montreal Protocol) या ऐतिहासिक करारावर जगातील अनेक देशांनी स्वाक्षऱ्या केल्या.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Mexico: वाळवंटात हिरवा चमत्कार; 160 वर्षांनंतर बायसनच्या पुनरागमनाने पुन्हा बहरली मेक्सिकोची परिसंस्था

या ऐतिहासिक कराराची आठवण म्हणून आणि जगभरात पर्यावरणाविषयी सातत्याने जागरूकता राहावी यासाठी संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेने (UN General Assembly) १९९४ मध्ये एक ठराव मंजूर केला आणि १६ सप्टेंबर हा दिवस ‘आंतरराष्ट्रीय ओझोन थर संरक्षण दिवस’ म्हणून घोषित केला. तेव्हापासून दरवर्षी जगातील सर्व देशांमध्ये हा दिवस विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून साजरा केला जातो.

मानवी आरोग्य आणि पर्यावरणावरील गंभीर परिणाम

ओझोन थराचा ऱ्हास झाल्यामुळे सूर्याची अतिनील किरणे थेट पृथ्वीवर येतात. या किरणांच्या थेट संपर्कामुळे मानवामध्ये त्वचेचा कर्करोग (Skin Cancer), मोतीबिंदू आणि रोगप्रतिकारशक्ती क्षीण होणे यांसारखे गंभीर आजार उद्भवतात. केवळ मानवी आरोग्यच नव्हे, तर शेती, वनस्पती आणि सागरी जीवसृष्टीवरही याचा अत्यंत प्रतिकूल परिणाम होतो. समुद्रातील प्लँक्टन (Plankton) नष्ट होतात, ज्यामुळे सागरी साखळी विस्कळीत होते आणि पिकांची उत्पादकता घटते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Ganga Aarti : सातासमुद्रापार भारतीय संस्कृतीचा डंका; लंडनच्या टेम्स नदीवर पहिल्यांदाच रंगला भव्य गंगा आरती सोहळा

पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश आणि आपली जबाबदारी

जागतिक ओझोन दिन हा केवळ औपचारिक कार्यक्रम आयोजित करण्याचा दिवस नसून तो प्रत्यक्ष कृती करण्याचा संदेश देतो. प्लास्टिकवर पूर्णपणे बंदी घालणे, झाडांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड करणे, सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेचा वापर करणे आणि हरित व स्वच्छ ऊर्जेला (Clean Energy) प्राधान्य देणे हाच यावरील मुख्य उपाय आहे. घरातील एअर कंडिशनर (AC) आणि फ्रिज सुधारित इको-फ्रेंडली तंत्रज्ञानाचे वापरणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. जेव्हा प्रत्येक नागरिक आणि सरकार एकत्र येऊन हरित उपक्रम राबवतील, तेव्हाच आपण आपल्या पुढील पिढीसाठी एक सुरक्षित आणि निरोगी पृथ्वी सोडू शकू.