World Tuna Day : जागतिक खाद्यसंस्कृतीचा राजा, पण संवर्धनाविना अस्तित्व धोक्यात; वाचा ‘या’ खास माश्याबद्दल रंजक माहिती

World Tuna Day : जागतिक टूना दिन दरवर्षी २ मे रोजी साजरा केला जातो. टूनाच्या संवर्धनाबद्दल आणि शाश्वत वापराविषयी जागरूकता निर्माण करणे हा या दिवसाचा उद्देश आहे. वाचा याबबत रंजक माहिती.

• जागतिक टूना दिनाचा उद्देश
• आर्थिक व पोषण महत्त्व
• संयुक्त राष्ट्रांचा ऐतिहासिक निर्णय

World Tuna Day 2026 : जागतिक स्तरावर महासागरांचे रक्षण आणि सागरी परिसंस्थेचा समतोल राखण्याच्या दृष्टीने जागतिक टूना दिन (World Tuna Day) हा अत्यंत महत्त्वाचा दिवस मानला जातो. दरवर्षी २ मे रोजी जगभरात हा दिवस मोठ्या उत्साहाने आणि गांभीर्याने साजरा केला जातो. टूना (Tuna) हा केवळ एक अत्यंत चवदार आणि पौष्टिक सागरी खाद्यपदार्थ नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेचा आणि लाखो लोकांच्या रोजगाराचा कणा आहे. सध्याच्या काळात जेव्हा जागतिक हवामान बदल आणि अतिमासेमारीमुळे सागरी जीव धोक्यात येत आहेत, अशा वेळी टूनाचे महत्त्व आणि त्यांचे संवर्धन यावर प्रकाश टाकणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे.

टूना माशाचे पोषण मूल्य आणि जागतिक महत्त्व

टूना मासा हा त्याच्या उच्च पोषण मूल्यांसाठी जगभर ओळखला जातो. यामध्ये ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड, प्रथिने (Protein), विविध खनिजे आणि व्हिटॅमिन बी-१२ मुबलक प्रमाणात आढळतात. यामुळेच जगभरातील लाखो लोक आपल्या दैनंदिन आहारात टूनाचा समावेश करतात. जपानमधील सुशीपासून ते युरोप-अमेरिकेतील टूना सँडविचपर्यंत, हा मासा जागतिक खाद्यसंस्कृतीचा एक अविभाज्य भाग बनला आहे. हे मासे केवळ मानवी आहारासाठीच नाही, तर सागरी परिसंस्थेतील इतर भक्षकांसाठीही अन्नसाखळीचा महत्त्वाचा भाग आहेत.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Modi Govt: माफियांची उलटगणती सुरू! सलीम डोलाचे प्रत्यार्पण; ‘Operation Global Hunt’ने उडवली आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारांची झोप

आर्थिक दृष्टिकोनातून विचार केल्यास, टूना माशाचा व्यापार हा अब्जावधी डॉलर्सचा उद्योग आहे. आंतरराष्ट्रीय अन्न व कृषी संघटनेच्या (FAO) आकडेवारीनुसार, टूना प्रजाती जागतिक सागरी उत्पादनांच्या व्यापाराच्या सुमारे ८ टक्के आणि एकूण सागरी मासेमारीच्या २० टक्के मूल्य व्यापाराचे प्रतिनिधित्व करतात. पॅसिफिक महासागरातील लहान बेट राष्ट्रांसाठी (Pacific Small Island Developing States) तर टूना हा त्यांच्या अर्थव्यवस्थेचा आणि रोजगाराचा मुख्य स्रोत आहे, ज्यावर हजारो कुटुंबे अवलंबून आहेत.

अतिमासेमारीमुळे निर्माण झालेला पर्यावरणीय धोका

टूना माशाच्या प्रचंड मागणीमुळे त्यांची अतिमासेमारी (Overfishing) मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे. विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून औद्योगिक मासेमारीच्या आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे टूनाचे साठे झपाट्याने कमी झाले आहेत. काही विशिष्ट प्रजाती, जसे की ब्लूफीन टूना (Bluefin Tuna), नामशेष होण्याच्या उंबरठ्यावर पोहोचल्या होत्या. या अतिमासेमारीमुळे केवळ टूनाच नव्हे, तर त्यांच्यासोबत जाळ्यात अडकणारे डॉल्फिन, कासवे आणि इतर सागरी जीवही धोक्यात आले आहेत.

सध्याच्या आकडेवारीनुसार, टूनाचे सुमारे ३३ टक्के साठे जैविकदृष्ट्या अस्थिर पातळीवर मासेमारी केले जात आहेत. जर हीच परिस्थिती राहिली, तर भविष्यात सागरी अन्न साखळीत मोठा खंड पडू शकतो. यामुळे जागतिक अन्न सुरक्षेलाही मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो.

See more

Celebrating World Tuna Day!
Tuna for Tomorrow – Sustain the Ocean’s Treasure!
Let’s protect our marine resources for a healthier planet.#WorldTunaDay #SustainableFisheries #BlueEconomy #DepartmentOfFisheries pic.twitter.com/obj9zljHPY — Department of Fisheries, Min of FAH&D (@FisheriesGoI) May 2, 2025

credit – social media and Twitter

संयुक्त राष्ट्रांचा ऐतिहासिक पुढाकार आणि २०१६ चा ठराव

या गंभीर समस्येची दखल घेत, संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) आमसभेने डिसेंबर २०१६ मध्ये एक ऐतिहासिक ठराव मंजूर केला. नौरू (Nauru) या पॅसिफिक बेटावरील देशाने इतर ९६ देशांच्या पाठिंब्याने हा प्रस्ताव मांडला होता. या ठरावानुसार दरवर्षी २ मे हा दिवस ‘जागतिक टूना दिन’ म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. हा दिवस साजरा करण्यामागचा मुख्य उद्देश टूना माशांच्या व्यवस्थापनाबाबत आंतरराष्ट्रीय नियम व कायदे मजबूत करणे हा आहे.

संयुक्त राष्ट्रांनी स्पष्ट केले आहे की, टूनाचे संवर्धन केल्याशिवाय आपण २०३० च्या शाश्वत विकास उद्दिष्टांपर्यंत (Sustainable Development Goals – SDGs) पोहोचू शकत नाही. यासाठी ‘युनायटेड नेशन्स कन्व्हेन्ऑन द लॉ ऑफ द सी’ (UNCLOS) अंतर्गत कठोर नियमांची अंमलबजावणी केली जात आहे, जेणेकरून टूना माशांची अवैध आणि अव्यवस्थित मासेमारी रोखता येईल.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : W.H.Shooting: वॉशिंग्टन हिल्टनमध्ये त्या रात्री काय घडले? Trump वरील हल्ल्याचा थरार; ‘या’ CCTV फुटेजमुळे नेमके सत्य आले समोर

शाश्वत मत्स्यव्यवसाय (Sustainable Fishing) काळाची गरज

शाश्वत मत्स्यव्यवसाय ही काळाची मुख्य गरज आहे. यामध्ये अशा पद्धतींचा वापर केला जातो, ज्यायोगे सागरी परिसंस्थेला हानी न पोहोचवता मासेमारी करता येते. ‘पर्स सेनिंग’ (Purse Seining) आणि ‘लॉन्गलाइन’ (Longline) यांसारख्या पद्धतींचा वापर करताना पर्यावरणाची काळजी घेणे आवश्यक असते. टूना उद्योगाने आता जैव-विघटनशील (Biodegradable) जाळ्यांचा वापर आणि इतर सागरी जीवांना वाचवण्यासाठी विशेष उपायांचा अवलंब करण्यास सुरुवात केली आहे.

जागतिक टूना दिन हा प्रत्येकाला महासागरांच्या संरक्षणाची आठवण करून देतो. हा दिवस आपल्याला केवळ टूना खाण्यापुरता मर्यादित न राहता, सागरी संसाधनांचा आदर करण्यास आणि त्यांच्या शाश्वत वापरावर भर देण्यास प्रवृत्त करतो. चला तर मग, या जागतिक टूना दिनी आपण सर्वजण सागरी परिसंस्थेच्या रक्षणासाठी कटिबद्ध होऊया आणि पृथ्वीचा समतोल राखण्यात आपले योगदान देऊया.