World Turtle Day : नशीब आणि समृद्धीचे प्रतीक असलेले कासव देवी लक्ष्मीलाही करते आमंत्रित ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया)
World Turtle Day : आज २३ मे रोजी संपूर्ण जगभरात ‘जागतिक कासव दिन’ (World Turtle Day) उत्साहात साजरा केला जात आहे. पर्यावरण रक्षणात मोलाचे योगदान देणारे आणि अनेक संस्कृतींमध्ये नशीब, समृद्धी व बुद्धिमत्तेचे प्रतीक मानले जाणारे कासव, आज अधिकाधिक लोकांच्या आकर्षणाचे केंद्रबिंदू बनले आहे. कासवाची गती मंद असली तरी त्याचे जीवनशैली, दीर्घायुष्य, शांतता आणि पर्यावरणीय संतुलनातले महत्त्व माणसाला अनेक शिकवण्या देणारे आहे. हिंदू परंपरेत कासवाला देवी लक्ष्मीचे वाहन मानले जाते. त्यामुळे घरात कासव असणे हे समृद्धीचे आणि सौख्याचे प्रतीक मानले जाते.
राजधानी भोपालच्या वन विहार राष्ट्रीय उद्यानात कासवांचे एकमेव अधिकृत प्रजनन आणि संगोपन केंद्र कार्यरत आहे. येथे देशी व परदेशी मिळून ७० हून अधिक कासवांचे संगोपन करण्यात आले आहे. त्यामध्ये दहा वेगवेगळ्या प्रजातींचा समावेश असून काही प्रजाती जमीनीवर तर काही पाण्यात वास्तव्य करत असल्याने त्यांच्यासाठी स्वतंत्र पर्यावरणीय व्यवस्था तयार करण्यात आली आहे या प्रकल्पात ३० पर्वतीय (टेरेस्ट्रियल) कासवांनाही ठेवले आहे, जे पूर्णपणे शाकाहारी आहेत. त्यांना नियमितपणे फळे-भाज्या खायला दिल्या जातात. कासवांचे वजनही विविध प्रकारचे असून काही १०० ग्रॅम इतके लहान आहेत, तर काहींचे वजन ५० किलोपर्यंत पोहोचते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : ‘Make in India’चा आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत प्रवेश; रशियाची भारतासोबत ‘AK-203 असॉल्ट’ रायफल्सबाबत मोठी घोषणा
वन विहार केवळ संरक्षणाचे केंद्र नसून, प्रजननासाठीही सक्षम केंद्र म्हणून विकसित करण्यात येत आहे. अलीकडेच मुख्यमंत्री डॉ. मोहन यादव यांनी कासवांना त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात सोडून त्यांच्या प्रजाती वाढवण्याचा निर्णय जाहीर केला. यामुळे पर्यावरणात त्यांचे स्थान अधिक बळकट होईल आणि जैवविविधतेत वाढ होईल.
वन विहारमध्ये दक्षिण आफ्रिकेतील सुलकाटा प्रजातीचे सहा कासव सध्या संगोपनात आहेत. या कासवांची तस्करी करताना पकड करण्यात आली होती. याशिवाय, पाटक प्रजातीचे ५० किलोचे कासव देखील येथे संरक्षित आहे, जे शहाजहानाबाद येथून वाचवण्यात आले.
या उपक्रमामुळे मध्य प्रदेशात कासवांची एक नवी ओळख तयार होत आहे. लोकांचे कुतूहल आणि प्रेम वाढत आहे. अनेक पर्यटक कासव पाहण्यासाठी वन विहारला भेट देतात. वन विहारचे माजी संचालक अवधेश मीना यांच्या मते, “कासवांचे संरक्षण ही काळाची गरज आहे. त्यांच्या प्रजाती जपल्याने नैसर्गिक परिसंस्थेला चालना मिळते.”
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Moon Nuclear Power Plant : रशिया-चीनची मैत्री चंद्रावर! 2035 पर्यंत अंतराळात करणार अत्यंत महत्त्वाचा करार
आजचा ‘जागतिक कासव दिन’ म्हणजे नुसता प्राणीप्रेम व्यक्त करण्याचा दिवस नाही, तर एक सामाजिक-जैविक जाणीव जागवण्याचा संदेश आहे. कासवांचे सांस्कृतिक, नैतिक आणि वैज्ञानिक महत्त्व मान्य करत, त्यांच्या संवर्धनासाठी पुढाकार घेणे ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.
कासव – जे नशिबाचे प्रतीक तर आहेच, पण पृथ्वीच्या संतुलनासाठीही अनमोल आहे.
