जर्मन विमानांना चकवा देण्यासाठी ब्रिटनने रचलेला ‘बनावट शहरांचा’ मास्टरप्लॅन! ब्रिटनच्या ‘ऑपरेशन स्टारफिश’ची थक्क करणारी गोष्ट

दुसऱ्या महायुद्धात शहरांच्या रक्षणासाठी ब्रिटनने गुप्तपणे शेतात व डोंगरांवर बनावट शहरे उभारली. या धूर्त व्यवस्थेने शत्रूची लढाऊ विमाने चकून युद्धाचा मार्ग बदलणारा एक रंजक इतिहास घडवला.

• दुसऱ्या महायुद्धात जर्मन बॉम्बफेकीपासून प्रमुख शहरांचे रक्षण करण्यासाठी ब्रिटनने ‘ऑपरेशन स्टारफिश’ अंतर्गत शेकडो बनावट शहरे उभारली.
• रात्रीच्या वेळी शत्रूला फसवण्यासाठी या निर्जन ठिकाणी बनावट रोषणाई, लाकडी इमारती आणि कृत्रिम आगीचे लोट तयार केले जात असत.
• या युक्तीमुळे शत्रूने हजारो टन बॉम्ब मानवी वस्तीऐवजी रिकाम्या जागेवर टाकल्याने ब्रिटनमधील लाखो निष्पाप नागरिकांचे प्राण वाचले.

दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान म्हणजे १९३९ ते १९४५ पर्यंतच्या काळात जेव्हा जर्मन हवाई दलाने ब्रिटनमधील लंडन, ब्रिस्टल आणि बर्मिंगहॅम यांसारख्या प्रमुख शहरांवर रात्रीच्या वेळी भीषण बॉम्बफेक सुरू केली, तेव्हा ब्रिटनसमोर आपल्या शहरांचे आणि नागरिकांचे रक्षण करण्याचे मोठे आव्हान आ वासून उभे होते. या संकटाचा सामना करण्यासाठी ब्रिटनने एका अत्यंत चलाख आणि अफलातून रणनीतीचा वापर केला, ती म्हणजे—बनावट किंवा काल्पनिक शहरे उभी करणे. या गुप्त योजनेची जबाबदारी कर्नल जॉन टर्नर यांच्याकडे सोपवण्यात आली होती आणि या अभियानाला ‘ऑपरेशन स्टारफिश’ असे नाव देण्यात आले होते.

Ramayana Story: रामायणातील मंथरा कोण होती? जाणून घ्या कैकयीचे मन बदलण्यामागची कथा

बनावट शहरांची उभारणी

मुख्य शहरांपासून सुमारे ४ ते ६ मैल दूर असलेल्या निर्जन किंवा डोंगराळ भागात ही बनावट शहरे उभारली जायची. रात्रीच्या वेळी आकाशातून उडणाऱ्या शत्रूच्या वैमानिकांना ती खरी शहरे वाटतील, अशी हुबेहूब व्यवस्था केली जायची. यासाठी रस्त्यांवरील दिवे, रेल्वेचे सिग्नल, फॅक्टरीमधील चमक आणि धावपट्टीवरील दिवे दर्शवण्यासाठी खास लाईट व्यवस्था केली जाई. तसेच लाकूड, कापड आणि प्लायवूडच्या मदतीने बनावट इमारती, कारखाने, जहाजे आणि विमाने तयार केली जात असत. शत्रूच्या पहिल्या तुकडीने बॉम्ब टाकल्यानंतर ते शहर जळत असल्याचा भास निर्माण करण्यासाठी लाकूड, डांबर आणि तेलाच्या मदतीने भव्य आगीचे लोट तयार केले जात, ज्यामुळे शत्रूचे लक्ष विचलित होत असे.

योजनेचे यश

रात्रीच्या अंधारात जेव्हा जर्मन विमाने बॉम्बफेकीसाठी येत असत, तेव्हा त्यांना खाली दिसणारा आगीचा भडका आणि रोषणाई हेच खरे शहर वाटायचे. त्यामुळे वैमानिक आपले हजारो टन वजनाचे विनाशकारी बॉम्ब मानवी वस्तीऐवजी या रिकाम्या शेतात आणि डोंगरांवर टाकून निघून जात असत. या कल्पक रणनीतीमुळे मुख्य शहरांचे होणारे अतोनात नुकसान टळले आणि जर्मन हवाई दलाचा मुख्य उद्देश साफ अपयशी ठरला.

Skanda Purana: स्कंद पुराणात भगवान शिवांचे महात्म्य कसे वर्णिले आहे? जाणून घ्या धार्मिक महत्त्व

इतिहासातील अद्वितीय प्रभाव

युद्धाच्या अखेरपर्यंत ब्रिटनने अशी २३० हून अधिक बनावट शहरे उभारली होती. एका अंदाजानुसार, या काल्पनिक शहरांवर शत्रूने सुमारे ९०० टनांपेक्षा जास्त विनाशकारी बॉम्ब टाकले. ब्रिटनच्या या अद्भूत आणि हुशार कल्पकतेमुळे लाखो निष्पाप नागरिकांचे प्राण वाचले. इतिहासातील ही एक अशी अद्वितीय आणि अनोखी रणनीती ठरली, जिथे एकाही गोळीचा वापर न करता केवळ भासाच्या आणि हुशारीच्या जोरावर युद्धातील महाविनाश रोखण्यात ब्रिटनला यश आले.