America : 20,000 जुन्या टायरांपासून अमेरिकेत बनवला उत्तम रस्ता; कचऱ्याची विल्हेवाट अन् रस्ते दुरुस्तीवर शोधला जबरदस्त उपाय

America : तज्ञांच्या मते, टायरचे तुकडे सामान्य रस्ते बांधणीच्या साहित्यापेक्षा (ॲग्रीगेट्स) वजनाने हलके असतात. खडीचे वजन प्रति घनफूट १२५ पौंड असते, तर प्रयोगात वापरलेल्या टायरच्या साहित्याचे वजन ४० पौंड होते. जेव्हा मोठ्या प्रमाणात साहित्याची आवश्यकता असते, तेव्हा हा फरक लक्षणीय ठरतो.

• टायरांचा अनोखा पुनर्वापर
• कमी वजन आणि इन्सुलेशन गुणधर्म
• पर्यावरण व पायाभूत सुविधांचा दुहेरी उपाय

पर्यावरणाचे रक्षण करणे आणि पायाभूत सुविधांचा विकास करणे हे आधुनिक जगासमोरील दोन मोठे आव्हान मानले जातात. मात्र, अमेरिकेतील (America) अभियंत्यांनी या दोन्ही आव्हानांवर एकाच वेळी मात करणारा एक क्रांतिकारक प्रयोग यशस्वी करून दाखवला आहे. अमेरिकेच्या मेन (Maine) राज्यातील अभियंत्यांनी सुमारे २०,००० जुन्या आणि टाकाऊ टायरांचा वापर करून एक भक्कम रस्ता तयार केला आहे. मेन राज्यामध्ये दरवर्षी सुमारे १० लाखांहून अधिक टायर्स कचरा म्हणून जमा होतात. त्यांची विल्हेवाट लावणे ही एक मोठी डोकेदुखी बनली होती. याच समस्येवर उपाय शोधताना अभियंत्यांनी हा अनोखा मार्ग काढला, ज्याची चर्चा आता संपूर्ण जगभरात तंत्रज्ञानाचा एक उत्कृष्ट नमुना म्हणून केली जात आहे.

मेन विद्यापीठाचे नागरी अभियंता (Civil Engineer) डॅना हम्फ्रे (Dana Humphrey) यांनी या प्रयोगाचे नेतृत्व केले. मेन राज्यातील रस्ते हिवाळ्यात अतिथंड हवामानामुळे गोठतात आणि वसंत ऋतूमध्ये बर्फ वितळल्यानंतर खालील जमीन मऊ व अस्थिर बनते. त्यामुळे रस्त्यांवर मोठ्या प्रमाणावर खड्डे पडणे, दव साचणे आणि रस्ता खराब होणे या समस्या दरवर्षी निर्माण होत असत. डॅना हम्फ्रे यांनी जुन्या टायरांचे २ ते ३ इंचांचे तुकडे करून ते पारंपरिक खडीच्या थराखाली पसरवले. रिचमंडमधील डिंगली रोडवर ६ ते १२ इंच जाडीचा रबराचा थर देण्यात आला आणि त्यावर खडी टाकून रस्ता पूर्ण करण्यात आला.

खडीपेक्षा हलके आणि अधिक टिकाऊ साहित्य

अभियांत्रिकी तज्ञांच्या मते, रस्ते बांधणीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या नेहमीच्या साहित्याच्या (Aggregates) तुलनेत रबराचे तुकडे वजनाने अत्यंत हलके असतात. सामान्य खडीचे वजन प्रति घनफूट १२५ पौंड असते, तर टायरांपासून बनवलेल्या या साहित्याचे वजन अवघे ४० पौंड प्रति घनफूट नोंदवले गेले. जेव्हा मोठ्या भूभागावर रस्ता बांधायचा असतो, तेव्हा वजनातील हा फरक अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. वजनाने हलके असल्यामुळे हे साहित्य खालील कमकुवत जमिनीवर कमी दाबाचा भार टाकते, ज्यामुळे जमीन खचण्याची किंवा रस्ता ढासळण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात घटते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US-Israel Iran War: अमेरिकेचे इराणवर भीषण हवाई हल्ले! चाबहार अन् बंदर अब्बासमध्ये महाभयंकर स्फोट; ट्रम्प यांच्या इशाऱ्याने खळबळ

या रबरी साहित्याची आणखी एक महत्त्वाची वैशिष्ट्यपूर्ण बाजू म्हणजे त्याचे ‘थर्मल इन्सुलेशन’ (उष्णतारोधक) गुणधर्म. रबर हे माती किंवा दगडांपेक्षा वेगळ्या प्रकारे तापमान बदलांवर प्रतिक्रिया देते. ते उष्णता किंवा थंड हवामान सहजपणे खाली हस्तांतरित होऊ देत नाही. त्यामुळे वसंत ऋतूमध्ये जेव्हा आजूबाजूच्या भागातील जमीन वितळून मऊ पडत होती, तेव्हा या प्रायोगिक रस्त्यावरील जमिनीची झीज लक्षणीयरीत्या कमी झाली. या रबरी थरामुळे दव आणि पाणी फक्त अर्ध्या खोलीपर्यंतच पोहोचू शकले, ज्यामुळे रस्ता हिवाळ्यानंतरही मजबूत आणि सुस्थितीत राहिला.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Imran khan : पाकिस्तानमधून मोठी बातमी! इम्रान खान यांचा एकांतवास रद्द; मुलांशी फोनवर बोलण्याची कोर्टाकडून परवानगी

पर्यावरण संवर्धन आणि ग्रामीण पायाभूत सुविधांसाठी संजीवनी

लॉस एंजेलिस टाइम्सने दिलेल्या अहवालानुसार, हा प्रयोग केवळ एका रस्त्याची दुरुस्ती नव्हता, तर ती कचरा व्यवस्थापनातील एक मोठी क्रांती ठरली आहे. टायरांचा वापर रस्त्याच्या वरच्या भागासाठी न करता, खडीच्या खालील पाया मजबूत करण्यासाठी करण्यात आला. यामुळे टायरांमधील स्टील बेल्टसह त्यांचा थेट पुनर्वापर शक्य झाला. या तंत्रज्ञानामुळे जुन्या टायरांच्या वाढत्या ढिगाऱ्यांची विल्हेवाट लावण्याचा एक शाश्वत मार्ग मिळाला आहे.

जगभरातील अनेक देश सध्या कचरा विल्हेवाट आणि रस्त्यांच्या दुरुस्तीवर अब्जावधी रुपये खर्च करतात. अशा काळात अमेरिकन अभियंत्यांचा हा ‘टायर-चिप’ फॉर्म्युला ग्रामीण भागातील रस्त्यांचे आयुष्य वाढवण्यासाठी अत्यंत फायदेशीर ठरत आहे. हे तंत्रज्ञान विकसित झाल्यामुळे भविष्यात अत्यंत प्रतिकूल आणि बर्फाच्छादित वातावरणातही कमी खर्चात आणि जास्त काळ टिकणारे रस्ते बांधणे शक्य होणार आहे.