वाचाळ इम्रान की पुराचे धोके… पाकिस्तानला जास्त कोणी बुडवले? भारतासाठी धोका किती?

तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की 'राजकीय अर्थव्यवस्था' त्याच्या सहयोगी आणि आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या मदतीवर आणि अनुदानावर अवलंबून असल्याने पाकिस्तानच्या आर्थिक आरोग्यावर परिणाम झाला आहे. सरकारांवर कर पसरवल्याचा आणि महसुलाचे स्रोत वाढवण्याच्या दिशेने थोडे प्रयत्न केल्याचा आरोप आहे.

इस्लामाबाद : जागतिक बँकेने पाकिस्तानला दक्षिण आशियातील ‘सर्वात कमकुवत अर्थव्यवस्था’ मानले आहे. गेल्या अनेक महिन्यांपासून देश विक्रमी महागाईचा सामना करत आहे. पाकिस्तानकडे असलेल्या परकीय चलनाच्या साठ्यात सातत्याने घट होत आहे. पाकिस्तानकडे फक्त दोन ते तीन आठवडे आयात टिकवून ठेवण्यासाठी पैसा शिल्लक असल्याचा दावा अहवालात केला जात आहे. चलनवाढीचा दर दुपटीने वाढल्याचे आकडेवारीवरून दिसून येते. खाद्यपदार्थांमध्ये सर्वाधिक वाढ झाली आहे. या प्रकरणात महागाईचा दर 35 टक्क्यांनी वाढला आहे. 27 जानेवारी रोजी पाकिस्तानचे चलन डॉलरच्या तुलनेत 262 रुपयांच्या 20 वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर पोहोचले होते. प्रश्न हे आहेत की, पाकिस्तान कोणत्या कारणांमुळे या स्थितीला पोहोचला आहे आणि भारताने याची काळजी करावी का?

तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की ‘राजकीय अर्थव्यवस्था’ त्याच्या सहयोगी आणि आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या मदतीवर आणि अनुदानावर अवलंबून असल्याने पाकिस्तानच्या आर्थिक आरोग्यावर परिणाम झाला आहे. सरकारांवर कर पसरवल्याचा आणि महसुलाचे स्रोत वाढवण्याच्या दिशेने थोडे प्रयत्न केल्याचा आरोप आहे. याशिवाय वीज बिलांवर भरमसाठ सबसिडी, दक्षिण आशियातील सर्वात स्वस्त पेट्रोल आणि डिझेलची विक्री यामुळे पाकिस्तानच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसला. 2004 मध्ये महसुली तूट $2.25 अब्ज होती असे गेल्या दोन दशकांतील आकडेवारी दर्शवते. 2019 मध्ये, तो $25.31 अब्जचा उच्चांक गाठला.

इम्रान खानने देश किती बुडवला?
पाकिस्तानचे सध्याचे शाहबाज सरकार आणि अनेक विश्लेषक शेजारील देशाच्या दुर्दशेसाठी आधीच्या इम्रान सरकारला जबाबदार धरतात. अर्थमंत्री इशाक दार यांनी 28 जानेवारी रोजी इस्लामाबादमध्ये माध्यमांना सांगितले की, इम्रानच्या आर्थिक गैरव्यवस्थापनामुळे ‘गंभीर आर्थिक संकट, चलनवाढ, डॉलर आणि पाकिस्तानी रुपयामधील मोठा तफावत आणि प्रचंड कर्ज’ झाले. खान यांची पंतप्रधानपदी निवड होण्यापूर्वी FY18 मध्ये महागाई सरासरी 3.93 टक्के होती. एका वर्षानंतर 2019 मध्ये ते 10.58 टक्के झाले. 2022 मध्ये ते 12.2 टक्के नोंदवले गेले. आयएमएफची मदत घेण्यास होत असलेल्या दिरंगाईबद्दलही इम्रानवर टीका होत आहे.

पुरामुळे 33 दशलक्ष लोक विस्थापित झाले
पाकिस्तानात गेल्या वर्षी जुलै ते सप्टेंबर दरम्यान पावसाळ्यात आपत्तीजनक पूर आला, ज्याचा अर्थव्यवस्थेला सर्वाधिक फटका बसला. ऑक्टोबरमधील जागतिक बँकेच्या आकडेवारीवरून असे दिसून येते की पुरामुळे 1,739 लोकांचा मृत्यू झाला आणि $40 अब्ज किमतीच्या पायाभूत सुविधांचा नाश झाला. पुरामुळे 8 दशलक्ष एकरपेक्षा जास्त पिके नष्ट झाली आणि 33 दशलक्ष लोक विस्थापित झाले. पाकिस्तानचे संकट श्रीलंकेची आठवण करून देते. 2022 च्या मध्यात, श्रीलंकेची अर्थव्यवस्था पूर्णपणे कोलमडली आणि देशाचा परकीय चलनाचा साठा रिकामा झाला. परकीय कर्जाच्या ओझ्यामुळे निर्माण झालेल्या आर्थिक संकटाने राजकीय अस्थिरतेलाही जन्म दिला.

शाहबाज भारताकडे पाहत आहे
पाकिस्तानच्या संकटावर भारताने सध्या कोणतीही प्रतिक्रिया दिलेली नाही. शाहबाज शरीफ अप्रत्यक्षपणे भारताकडून आर्थिक सहकार्य मागत असले तरी. नुकतेच ते म्हणाले होते की, गेल्या सात दशकात दोन्ही देशांमधील युद्धामुळे केवळ आर्थिक नुकसान झाले आहे. आर्थिक अस्थिरता म्हणजे पाकिस्तानकडे आता भारतविरोधी कारवायांसाठी संसाधनांची कमतरता भासणार आहे. तथापि, भारतातील काही विश्लेषक पाकिस्तानची ढासळणारी अर्थव्यवस्था भारतासाठी गंभीर चिंतेची बाब म्हणून पाहतात आणि त्यांना असे वाटते की त्याचे धोरणात्मक आणि सुरक्षा परिणाम असू शकतात.

पाकिस्तानचे संकट भारतासाठी चिंताजनक का आहे?
मनीकंट्रोल या न्यूज वेबसाईटशी बोलताना सौरेश घोष या स्वतंत्र संशोधकाने सांगितले की, जर पाकिस्तानची अर्थव्यवस्था पूर्णपणे बुडाली तर भारताला निर्वासितांच्या संकटाला सामोरे जावे लागण्याची शक्यता आहे. जर पाकिस्तान एक राज्य म्हणून अपयशी ठरला, तर देशातील दहशतवादी नेटवर्कचा प्रभाव वाढू शकतो आणि यामुळे भारतीय हितांना हानी पोहोचू शकते. ते म्हणाले की, श्रीलंका आणि पाकिस्तान हे दोन्ही देश आर्थिक संकटातून जात आहेत. अशा परिस्थितीत सार्कचे महत्त्व कमी होईल आणि चीन पाकिस्तानला वाचवण्यासाठी पुढे येऊ शकेल.