Negev desert transformation donkeys Israel wild donkeys Ramon Crater
विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला इस्रायलच्या नेगेव वाळवंटात जंगली गाढवे मोठ्या प्रमाणावर आढळत असत. मात्र, अनियंत्रित आणि अति शिकारीमुळे ही प्रजाती या भागातून पूर्णपणे नामशेष झाली. वाळवंटाची ढासळती परिसंस्था (Ecosystem) सावरण्यासाठी आणि निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी इस्रायली (Ramon Crater) अधिकाऱ्यांनी आणि शास्त्रज्ञांनी या ऐतिहासिक भूमीत पुन्हा एकदा जंगली गाढवांचा अधिवास निर्माण करण्याची एक धाडसी योजना आखली. ही सामान्य पाळीव गाढवे नव्हती, तर ‘पर्शियन ओनेजर’ (Persian Onager) आणि ‘आफ्रिकन वाईल्ड अॅस’ (African Wild Ass) या नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेल्या जंगली गाढवांच्या अत्यंत दुर्मिळ प्रजाती होत्या. या गाढवांना इस्रायलमध्ये आणण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय पातळीवर मोठी राजनैतिक मुत्सद्देगिरी आणि एक धाडसी मोहीम राबवण्यात आली.
१९७९ मध्ये इराणमध्ये झालेल्या इस्लामिक क्रांतीपूर्वी इराण आणि इस्रायल यांच्यात अत्यंत चांगले व मैत्रीपूर्ण संबंध होते. इस्रायलच्या ‘नेचर अँड पार्क्स अथॉरिटी’चे तत्कालीन महासंचालक अव्राहम योफे यांनी इराणचे शाह मोहम्मद रझा पहलवी यांच्याशी गुप्तपणे चर्चा केली. या चर्चेनंतर, १९६८ मध्ये इराणच्या शाही अभयारण्यातून ११ जंगली गाढवे इस्रायलला भेट म्हणून देण्यात आली, ज्यांना विमानाने सुरक्षितपणे योतवाता वन्यजीव अभयारण्यात आणण्यात आले. यानंतर, या प्राण्यांमध्ये अनुवांशिक विविधता (Genetic Diversity) राखण्यासाठी इस्रायलने आफ्रिकेतील इथिओपिया या देशातून विशेष जहाजे आणि ट्रक्सचा वापर करून आफ्रिकन जंगली गाढवे आणली. योतवाता येथील अभयारण्यात शास्त्रज्ञांच्या देखरेखीखाली त्यांच्या प्रजनन कार्यक्रमाची सुरुवात झाली.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Project A119 : चंद्रावर अणुस्फोट घडवून आणण्याची अमेरिकेची गुप्त योजना; वाचा काय होता ‘हा’ प्रोजेक्ट आणि तो का रद्द झाला?
सुमारे एका दशकाच्या प्रजनन आणि संगोपनानंतर, १९८२ मध्ये इस्रायली शास्त्रज्ञांनी २८ निरोगी जंगली गाढवांचा पहिला गट नेगेव वाळवंटातील अत्यंत तीव्र, कोरड्या आणि आव्हानात्मक ‘रामोन क्रेटर’ (Ramon Crater) प्रदेशात सोडला. या प्राण्यांनी निसर्गाशी जुळवून घेत स्वतःमध्ये अद्भूत शारीरिक बदल घडवून आणले. आज ४४ वर्षांनंतर, या वाळवंटी प्रदेशात या गाढवांची संख्या ५०० ते ६०० च्या वर पोहोचली आहे. ही गाढवे ताशी ६० ते ७० किलोमीटर वेगाने धावू शकतात. त्यांचे शरीर ४० अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त तापमान सहन करण्यास सक्षम बनले असून ती पाण्याशिवाय अनेक दिवस जगू शकतात. पाण्याच्या अभावामुळे त्यांच्या शरीराचे वजन ३० टक्क्यांपर्यंत कमी झाले तरी ती जिवंत राहतात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : 911Anniversary: वर्ल्ड ट्रेड सेंटरच्या हल्ल्याला 25 वर्षे पूर्ण; पहा जगातील ‘त्या’ 4 विमान अपहरणांनी कसे बदलले जगाचे भू-राजकारण?
या गाढवांनी केवळ स्वतःचा बचाव केला नाही, तर संपूर्ण वाळवंटाचे रूप पालटून टाकले. कडक उन्हाळ्यात पाण्याच्या शोधात ही गाढवे आपल्या पायांनी वाळूमध्ये खड्डे खणतात. या खड्ड्यांमधून जमा होणारे पाणी प्यायला मिळल्यामुळे कोल्हे, हरणे आणि इतर वन्यजीवांना दुष्काळात जीवनदान मिळते. याशिवाय, ही गाढवे वाळवंटातील बाभळीची (Acacia) झाडे आणि त्यांची फळे खातात. त्यांच्या पचनसंस्थेतील पाचक रसांमुळे या बियांचे कठीण आवरण मऊ होते. जेव्हा ही गाढवे मैलोन्मैल प्रवास करून शेणाद्वारे या बिया बाहेर टाकतात, तेव्हा वाळवंटात नवीन झाडे उगवण्यास मदत होते. त्यांच्या या दैनंदिन हालचालींमुळे आज रामोन क्रेटर परिसर एका नंदनवनात रूपांतरित झाला असून जगभरातील पर्यावरणतज्ज्ञ या मॉडेलचा अभ्यास करत आहेत.
.png "Videos"){kind=small}
