Balen Shah: अमेरिकेला नाही म्हणून नेपाळचे PM बालेन शाह आता भारतीय राजदूतांना भेटणार; का मोडला स्वतःचाच ‘एकटे राहण्याचा’ नियम?

नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह यांनी परदेशी राजदूतांसोबत समोरासमोर बैठका न घेण्याचा आपला नियम मोडला आहे. ते लवकरच भारत आणि चीनच्या राजदूतांसोबत स्वतंत्र बैठका घेऊ शकतात, मात्र तारखा अद्याप जाहीर झालेल्या नाहीत. बालेन शाह यांनी अमेरिकेलाही नकार दिला आहे.

• राजनैतिक परंपरेला बगल
• भारत आणि चीनला प्राधान्य
• अमेरिकेला मोठा धक्का

जागतिक राजकारण आणि दक्षिण आशियाई मुत्सद्देगिरीतून (Diplomacy) एक अत्यंत मोठी आणि चकित करणारी बातमी समोर येत आहे. नेपाळचे तरुण, लोकप्रिय आणि तितकेच आक्रमक पंतप्रधान बालेन शाह (Balen Shah) यांनी अखेर आपली अत्यंत कडक आणि जुनी राजनैतिक परंपरा मोडीत काढली आहे. पंतप्रधान पदाची धुरा हाती घेतल्यापासून परदेशी राजदूतांशी वैयक्तिक किंवा समोरासमोर (One-on-One) कोणतीही बैठक न घेण्याचा अलिखित नियम बालेन शाह यांनी पाळला होता. मात्र, आता त्यांनी हा नियम बाजूला ठेवून भारत आणि चीनच्या राजदूतांशी स्वतंत्र बैठका घेण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे.

नेपाळची राजधानी काठमांडू मधील उच्चस्तरीय राजनैतिक सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, नेपाळी वृत्तसंस्था ‘द काठमांडू पोस्ट’ने या बातमीला दुजोरा दिला आहे. बालेन शाह यांच्या सरकारने सत्तेत आपले पहिले १०० दिवस यशस्वीरित्या पूर्ण केले असून, या निमित्ताने हा अत्यंत महत्त्वाचा राजनैतिक बदल करण्यात आला आहे. नेपाळचे परराष्ट्र मंत्रालय सध्या भारतीय आणि चिनी दूतावासाच्या संपर्कात असून, या ऐतिहासिक बैठकींचे अचूक वेळापत्रक आणि तारखा ठरवण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US-Iran War: ‘बॉम्ब पडण्याआधी शेवटचा फोन…’ अमेरिकेला इराणचा थेट सवाल; परराष्ट्र मंत्र्यांच्या वक्तव्याने खळबळ

बालेन शाह यांनी नेपाळची जुनी परंपरा का बदलली होती?

नेपाळच्या राजकारणात बालेन शाह यांचे येणे ही एक मोठी क्रांती मानली जाते. २७ मार्च २०२६ रोजी पंतप्रधान म्हणून शपथ घेतल्यानंतर, त्यांनी पारंपारिक राजकारण्यांपेक्षा पूर्णपणे वेगळी कार्यशैली स्वीकारली. नेपाळमध्ये यापूर्वी नवीन पंतप्रधान गादीवर आला की परदेशी राजदूत, विशेषतः भारत, चीन आणि अमेरिकेचे प्रतिनिधी वैयक्तिक भेटीसाठी त्यांच्या निवासस्थानी रांगा लावायचे. बालेन शाह यांना ही ‘वैयक्तिक भेट’ देण्याची पद्धत मुळीच पसंत नव्हती.

पंतप्रधान शाह यांचे स्पष्ट मत होते की, अशा वैयक्तिक आणि अनधिकृत बैठकांमुळे देशाच्या राष्ट्रीय हिताला बाधा पोहोचते आणि संस्थात्मक नोंदी राहत नाहीत. म्हणूनच त्यांनी पदभार स्वीकारताच सर्व परदेशी राजदूतांची काठमांडू येथे संयुक्त (Group Meeting) बैठक घेतली होती, ज्याचे परराष्ट्र धोरण तज्ञांनी मोठ्या प्रमाणावर कौतुकही केले होते. त्यांनी स्पष्ट केले होते की, ते कोणत्याही कनिष्ठ दर्जाच्या किंवा त्यांच्या समकक्ष नसलेल्या परदेशी अधिकाऱ्यांशी वैयक्तिक चर्चा करणार नाहीत.

महाशक्ती अमेरिकेला दिला होता थेट नकार!

बालेन शाह यांच्या या कडक धोरणाचा फटका थेट जगातील सर्वात मोठी महाशक्ती असलेल्या अमेरिकेला बसला होता. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे दक्षिण आणि मध्य आशियासाठीचे विशेष दूत सर्जिओ गोर जेव्हा नेपाळ दौऱ्यावर आले होते, तेव्हा त्यांनी पंतप्रधानांच्या भेटीची तीव्र इच्छा व्यक्त केली होती. अमेरिकन दूतावासाने वारंवार लेखी विनंत्या करूनही बालेन शाह यांनी त्यांना वेळ दिला नाही. एवढेच नव्हे, तर अमेरिकेच्या उप परराष्ट्र सचिव सारा बी. रॉजर्स आणि सहाय्यक परराष्ट्र सचिव समीर पाल कपूर यांनाही नेपाळ दौऱ्यात पंतप्रधानांची भेट घेता आली नाही. भारताचे परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्री यांच्या बाबतीतही असेच घडले होते. त्यावेळी नेपाळ सरकारने ‘पंतप्रधान देशांतर्गत प्रशासकीय कामात व्यस्त आहेत’ असे कारण पुढे केले होते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Fazlur Rehman: ‘कारगिल युद्धाचे सर्वात मोठे पाप, पाकिस्तानी लष्कराने स्वतःच्या सैनिकांचे मृतदेह’ मौलाना डिझेल यांचा खळबळजनक दावा

नियम मोडण्यामागचे कारण आणि नवा राजनैतिक संदेश

मग प्रश्न पडतो की, अमेरिकेसारख्या देशांना नकार देणारे बालेन शाह आता भारताचे राजदूत नवीन श्रीवास्तव आणि चीनचे राजदूत झांग माओमिंग यांना वैयक्तिकरित्या का भेटत आहेत? या प्रश्नाचे उत्तर नेपाळच्या बदलत्या परराष्ट्र धोरणात दडलेले आहे. बालेन शाह यांच्या अत्यंत जवळच्या सहकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सरकारने १०० दिवस पूर्ण केल्यानंतर आता आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मजबूत भागीदारी करण्याची वेळ आली आहे.

नेपाळच्या भौगोलिक आणि आर्थिक विकासासाठी भारत आणि चीन हे दोन सर्वात महत्त्वाचे शेजारी देश आहेत. या दोन्ही देशांना नेपाळसाठी समान महत्त्व आहे हा संदेश देण्यासाठी बालेन शाह हे भारतीय आणि चिनी राजदूतांना एकाच दिवशी स्वतंत्रपणे भेटण्याची शक्यता आहे. या महिन्याच्या सुरुवातीला ६ जुलै रोजी त्यांनी आशियाई विकास बँकेचे (ADB) अध्यक्ष मसातो कांडा यांची भेट घेऊन या नव्या धोरणाची सुरुवात केली होती. भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बालेन शाह यांना भारताला भेट देण्याचे अधिकृत आमंत्रण दिले असून, या आगामी बैठकीत त्या दौऱ्याची रुपरेषा देखील ठरवली जाऊ शकते. या भेटीमुळे भारत-नेपाळ संबंधांना एक नवी आणि सकारात्मक दिशा मिळण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.