शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026
World End : 1960मध्ये वर्तवली होती जगाच्या अंताची भविष्यवाणी; नोव्हेंबरमधील 'या' तारखेला का म्हटलंय जातंय विनाशाची सुरुवात? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आजकाल सोशल मीडियाच्या विश्वात एक नवीन भीतीदायक विषय प्रचंड चर्चेत आला आहे. ‘१३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी संपूर्ण जगाचा अंत होणार आहे,’ (World End) असा दावा करणारे अनेक व्हिडिओ, पोस्ट आणि बातम्या इंटरनेटवर व्हायरल होत आहेत. या दाव्यात असे म्हटले जात आहे की, सुमारे ६६ वर्षांपूर्वी जगातील नामांकित वैज्ञानिकांनीच या विशिष्ट तारखेला जगाचा महाविनाश होईल असे भाकीत केले होते. यामुळे सर्वसामान्य लोकांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. परंतु, इंटरनेटवर पसरणाऱ्या या भीतीदायक बातम्यांमागील सत्य काय आहे? शास्त्रज्ञांनी खरोखरच पृथ्वी नष्ट होण्याचा इशारा दिला होता की यामागे काही वेगळेच गणितीय गणित आहे? या संपूर्ण प्रकरणाचा सविस्तर आणि सखोल आढावा आपण या लेखात घेणार आहोत.
या सर्व प्रकरणाची सुरुवात ४ नोव्हेंबर १९६० रोजी झाली. अमेरिकेतील अत्यंत प्रतिष्ठित मानल्या जाणाऱ्या ‘सायन्स’ (Science) या विज्ञान मासिकात एक विशेष शोधनिबंध प्रकाशित झाला होता. या शोधनिबंधाचे शीर्षक अत्यंत लक्षवेधी आणि काहीसे भीतीदायक होते – “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026” (प्रलय: शुक्रवार, १३ नोव्हेंबर २०२६). या संशोधनाचे लेखक होते ऑस्ट्रियन-अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ हाइन्झ फॉन फोर्स्टर (Heinz von Foerster), आणि त्यांच्यासोबत पॅट्रिशिया मोरा व लॉरेन्स एमियट या संशोधकांनी कार्य केले होते. हे सर्व संशोधक अमेरिकेतील इलिनॉय विद्यापीठाच्या इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंग विभागात कार्यरत होते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Midterms : अमेरिकेत ट्रम्प यांना मोठा धक्का; पण पाकिस्तानचे राजकारण अडचणीत, असिम मुनीर यांना नेमकी भीती कशाची?
या संशोधकांनी ख्रिस्ती युगाच्या सुरुवातीपासून ते १९५८ पर्यंतच्या मानवी लोकसंख्येच्या तब्बल २४ ऐतिहासिक अंदाजांचा कसून अभ्यास केला. मानवी लोकसंख्या कशी वाढते आणि भविष्यात तिचा वेग कसा असेल, हे समजून घेण्यासाठी त्यांनी एक जटिल गणितीय मॉडेल तयार केले. या अभ्यासात त्यांना असे आढळले की, मानवी लोकसंख्या केवळ एका स्थिर किंवा सरळ दराने न वाढता तिचा वेग कालांतराने वेगाने वाढत जातो. याला वैज्ञानिक परिभाषेत ‘हायपरबोलिक ग्रोथ’ (Hyperbolic Growth) असे म्हटले जाते.
संशोधकांचे असे मत होते की, मानवाकडे एकमेकांशी संवाद साधण्याची, सहकार्य करण्याची आणि तंत्रज्ञानाचा वापर करून संघटित होण्याची अनोखी क्षमता आहे. यामुळे निसर्गाच्या मर्यादेवर मात करून लोकसंख्या वेगाने वाढण्यास मदत झाली. याच गणितीय समीकरणाच्या आधारे त्यांनी असा निष्कर्ष काढला की, जर लोकसंख्या वाढीचा हाच वेग सतत राहिला, तर १३ नोव्हेंबर २०२६ या दिवशी जागतिक लोकसंख्येचा आकडा ‘अनंत’ (Infinite) होईल.
शोधनिबंधाचे शीर्षक वाचून सामान्य लोकांना असे वाटणे स्वाभाविक आहे की त्या दिवशी पृथ्वीवर काहीतरी मोठा आपत्तीजनक प्रसंग घडणार आहे. परंतु, प्रत्यक्षात या संशोधनात पृथ्वीच्या प्रत्यक्ष विनाशाचा कुठेही उल्लेख नव्हता. शास्त्रज्ञांनी असा कोणताही दावा केला नव्हता की १३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पृथ्वीवर एखादा मोठा लघुग्रह (Asteroid) आदळेल, किंवा प्रचंड भूकंप, ज्वालामुखीचा उद्रेक आणि महाप्रलय येईल.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pakistan Bus Accident : पाकिस्तानच्या पंजाब प्रांतात भीषण अपघात; बस आणि ट्रकच्या समोरासमोर धडकेत 12 प्रवाशांचा दुर्दैवी मृत्यू
वैज्ञानिक भाषेत ‘Doomsday’ किंवा ‘Singularity’ हा शब्द एका काल्पनिक गणितीय परिस्थितीचे (Hypothetical Mathematical Scenario) वर्णन करण्यासाठी वापरला गेला होता. गणितामध्ये ‘सिंग्युलॅरिटी’ म्हणजे असा बिंदू जिथे एखाद्या समीकरणाचे उत्तर अथांग किंवा अनंत (Infinite) येते. परंतु व्यावहारिक जगात, पृथ्वीवर उपलब्ध असलेली मर्यादित संसाधने, पिण्याचे पाणी, अन्नधान्य उत्पादनाची मर्यादा आणि पर्यावरणाचा समतोल पाहता, मानवी लोकसंख्या प्रत्यक्षात कधीही ‘अनंत’ होऊ शकत नाही. त्यामुळे, १९६० च्या या लोकसंख्येच्या मॉडेलला जगाच्या अंताचे भाकीत मानणे पूर्णपणे चुकीचे आणि दिशाभूल करणारे ठरते.
सोशल मीडियावर हा विषय पुन्हा चर्चेत येण्याचे आणखी एक कारण म्हणजे १९६० च्या दशकातील एका वृत्तपत्रातील जुना लेख होय. २९ नोव्हेंबर १९६४ रोजी इजिप्तमधील ‘वतनी’ (Watani) या वृत्तपत्रात लेखक मिशेल टेकला (Michel Tackla) यांचा एक लेख प्रसिद्ध झाला होता. या लेखाचे शीर्षकही १३ नोव्हेंबर २०२६ या तारखेशी आणि जगाच्या अंताशी संबंधित होते.
अलीकडच्या काळात या जुन्या वर्तमानपत्राचे कात्रण (Clipping) व्हॉट्सॲप आणि फेसबुकवर मोठ्या प्रमाणावर व्हायरल झाले. या कात्रणाचा संदर्भ देऊन काही लोकांनी सौर हालचाली (Solar Activity), हवामान बदल आणि नैसर्गिक आपत्ती यांचा या तारखेशी संबंध जोडण्यास सुरुवात केली.
सूर्यावर नियमितपणे घडणाऱ्या सौर ज्वाला (Solar Flares) आणि कोरोनल मास इजेक्शन (CME) यांसारख्या घटनांमुळे पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रावर नक्कीच परिणाम होतो. यामुळे रेडिओ फ्रिक्वेन्सी, सॅटेलाइट कम्युनिकेशन, जीपीएस (GPS) आणि पॉवर ग्रिडमध्ये काही काळासाठी अडथळे निर्माण होऊ शकतात. परंतु, खगोलशास्त्रज्ञांच्या मते या सौर हालचालींमुळे संपूर्ण पृथ्वी किंवा मानवी प्रजाती नष्ट होण्याची कोणतीही शक्यता नसते. बीबीसी न्यूज अरबीशी बोलताना प्रसिद्ध खगोलशास्त्रज्ञ इमाद मुजाहिद यांनी स्पष्ट केले आहे की, १३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पृथ्वीला धोका निर्माण करेल अशी कोणतीही खगोलीय घटना घडणार नाही.
Ans: नाही, १३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी जगाचा अंत होण्याचा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा किंवा खगोलीय धोका नाही. हा केवळ एका जुन्या लोकसंख्याविषयक गणितीय मॉडेलचा विपर्यास आहे.
Ans: १९६० मधील अभ्यासात शास्त्रज्ञांनी लोकसंख्या वाढीचा वेग असाच राहिल्यास १३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी लोकसंख्या गणितीयदृष्ट्या अनंत (Infinite) होईल असे म्हटले होते, पृथ्वीच्या विनाशाबद्दल नाही.
Ans: १९६४ मधील एका जुन्या वर्तमानपत्राचे कात्रण सोशल मीडियावर व्हायरल झाल्यामुळे सौर वादळे आणि पृथ्वीच्या विनाशाचा चुकीचा संबंध जोडला जात आहे, ज्याला शास्त्रज्ञांनी फेटाळले आहे.
