मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
(फोटो सौजन्य-AI एआय)
भारतात ‘मारुती‘ हे केवळ एका कार कंपनीचे नाव नसून, कोट्यवधी भारतीयांच्या मध्यमवर्गीय स्वप्नांचे प्रतीक आहे. सर्वसामान्यांना परवडणारी कार देण्याच्या ध्येयातून निर्माण झालेल्या या कंपनीचा इतिहास अतिशय रोचक आणि प्रेरणादायी आहे.
मारुती कंपनीची सुरुवात १९७१ मध्ये झाली. भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांचे सुपुत्र संजय गांधी यांनी ‘मारुती लिमिटेड’ या नावाने ही कंपनी स्थापन केली होती. देशातच तयार झालेली परवडणारी ‘पीपल्स कार’ बनवणे हा यामागचा मुख्य उद्देश होता. परंतु, सुरुवातीच्या काळात अनेक अडचणी आल्यामुळे आणि १९८० मध्ये संजय गांधी यांच्या अपघाती निधनानंतर हा प्रकल्प थांबला.
त्यानंतर १९८१ मध्ये भारत सरकारने या उपक्रमाचे पुनरुज्जीवन करत ‘मारुती उद्योग लिमिटेड’ या सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपनीची स्थापना केली. पुढे जाऊन १९८२ मध्ये जपानच्या ‘सुझुकी मोटर कॉर्पोरेशन’ सोबत ऐतिहासिक भागीदारी झाली आणि भारताच्या ऑटोमोबाईल क्षेत्राचा चेहरामोहराच बदलला.
‘मारुती’ या नावाची प्रेरणा थेट भारतीय संस्कृती आणि हिंदू पौराणिक कथांमधून घेण्यात आली आहे. भगवान हनुमानाचे एक नाव ‘मारुती’ आहे, ज्याचा अर्थ ‘वाऱ्याचा पुत्र’ (पवनपुत्र) असा होतो. हनुमानजी जसे वेग, ताकद आणि अमर्याद ऊर्जेचे प्रतीक आहेत, तसेच ही कार वेगवान आणि मजबूत असेल, अशी या नावामागची कल्पना होती. सर्वसामान्य भारतीय ग्राहकांना ही कार आपलीशी वाटून त्यांच्यात विश्वासाचे नाते निर्माण व्हावे, या उद्देशाने या अस्सल भारतीय नावाची निवड करण्यात आली होती.
१९८३ मध्ये जेव्हा मारुती ८०० साठी बुकिंग सुरू झाले, तेव्हा लाखांहून अधिक लोकांनी अर्ज केले होते. त्या काळात ग्राहकांची निवड पारदर्शक पद्धतीने करण्यासाठी ‘लॉटरी’ काढण्यात आली. या लॉटरीत हरपाल सिंग यांचे नाव पहिले आले आणि त्यांना भारतातील पहिली मारुती ८०० कार मिळण्याचा मान मिळाला.
१४ डिसेंबर १९८३ रोजी नवी दिल्लीत आयोजित एका विशेष कार्यक्रमात तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी स्वतः हरपाल सिंग यांना या ‘DIA 6479’ क्रमांकाच्या हिरव्या रंगाच्या मारुती ८०० ची चावी सुपूर्द केली. त्यावेळी या कारची एकूण किंमत अवघी ४७,५०० रुपये होती. कारची चावी घेतल्यानंतर हरपाल सिंग स्वतः ही कार चालवत दिल्लीहून आपल्या घरी गेले.
हरपाल सिंग यांनी या पहिल्या कारवर इतके प्रेम केले की, पुढे अनेक मोठ्या आणि आधुनिक गाड्यांचे पर्याय उपलब्ध असतानाही त्यांनी आयुष्यभर हीच कार वापरली. २०१० मध्ये त्यांच्या निधनानंतर ही कार काही काळ त्यांच्या घराबाहेर पडून होती.
पुढे मारुती सुझुकी कंपनीने ही ऐतिहासिक कार पुन्हा ताब्यात घेऊन तिचे संपूर्ण रिस्टोरेशन केले. आज ही पहिली मारुती ८०० कार कंपनीच्या नवी दिल्लीतील मुख्यालयात एका आठवण आणि मानाचे प्रतीक म्हणून ठेवण्यात आली आहे.
