सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
e-KYC आणि पुरवठा संकटामुळे 62 लाख कनेक्शन ब्लॉक ( सौजन्य - सोशल मीडिया )
विशेष म्हणजे, एलपीजी ग्राहकांच्या संख्येत झालेली ही घट बऱ्याच कालावधीनंतर दिसून आली आहे. यामागील कारणे आणि गॅस कनेक्शन्समधील या अचानक झालेल्या घटीबद्दल आपण येथे सविस्तरपणे जाणून घेऊया.
गेल्या काही वर्षांपासून भारतात एलपीजी जोडण्यांमध्ये सातत्याने वाढ होत आहे. २०१५-१६ च्या सुरुवातीला देशात अंदाजे १४८.६ दशलक्ष सक्रिय एलपीजी ग्राहक होते. त्यानंतर ही संख्या २०२७ च्या सुरुवातीपर्यंत सातत्याने वाढून ३३३.९ दशलक्ष झाली, म्हणजेच एलपीजी ग्राहकांची संख्या दुप्पटीहून अधिक झाली होती.
परंतु २०२७ मध्ये, संपूर्ण चित्र पूर्णपणे बदलले. एप्रिल ते ऑगस्ट दरम्यान, सक्रिय ग्राहकांच्या संख्येत १ टक्क्याने घट झाली. हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की सप्टेंबरच्या सुरुवातीपर्यंत एलपीजी ग्राहकांची संख्या ३२७.७ दशलक्षपर्यंत घसरली होती.
एलपीजी ग्राहकांच्या संख्येत झालेल्या घटीमागे केवळ एकच कारण असू शकत नाही. पश्चिम आशियातील सुरू असलेल्या युद्धामुळे एलपीजी पुरवठ्यावर परिणाम झाला आहे, ज्यामुळे भारताच्या समस्यांमध्ये भर पडली आहे. युद्धापूर्वी, भारताची ९०% एलपीजी आयात आखाती प्रदेशातून होत असे. पुरवठ्यावरील वाढत्या दबावामुळे तेल विपणन कंपन्यांनी नवीन एलपीजी जोडण्या कमी केल्या आहेत.
एलपीजी कनेक्शनची पडताळणी करण्यासाठी आधार-आधारित बायोमेट्रिक प्रमाणीकरणाचाही वापर केला जात आहे. सरकारच्या माहितीनुसार, १९ सप्टेंबरपर्यंत २७४.३ दशलक्ष (८९.९ टक्के) सक्रिय घरगुती एलपीजी ग्राहकांनी त्यांचे बायोमेट्रिक आधार प्रमाणीकरण पूर्ण केले होते. ज्यांनी ते पूर्ण केलेले नाही, त्यांना समस्यांना सामोरे जावे लागू शकते. त्यामुळे, गॅस कनेक्शन आणि पुरवठ्यावर याचा काही प्रमाणात परिणाम झाला आहे, असे म्हणता येईल. शिवाय, १ ऑक्टोबर २०२६ पासून, नियंत्रित दरात अनुदानित एलपीजी रिफिल बुक करण्यासाठी हे प्रमाणीकरण आवश्यक असेल.
एलपीजी ग्राहकांच्या संख्येत झालेल्या घटीचा परिणाम उज्ज्वला योजनेवरही झाला आहे. प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तानुसार, प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजनेअंतर्गत ग्राहकांची संख्या आता अंदाजे ६ लाखांनी कमी होऊन केवळ १०५.७ दशलक्ष झाली आहे. आर्थिक वर्ष २०२५ मध्ये, भारताचा एलपीजी वापर अंदाजे ३१.३ दशलक्ष टन होता, तर देशांतर्गत उत्पादन सुमारे १२.८ दशलक्ष टन होते. परिणामी, मागणी आणि देशांतर्गत उत्पादन यातील तफावत आयातीद्वारे भरून काढावी लागत आहे.
लोक एलपीजी कनेक्शन सोडून पीएनजीकडे वळत आहेत. कनेक्शनमधील घसरणीमागे पीएनजी हे एक कारण आहे. ज्या भागांमध्ये पीएनजी उपलब्ध आहे, तिथे सरकार आणि गॅस कंपन्या लोकांना एलपीजीवरून पाईप गॅसकडे वळण्यासाठी प्रोत्साहित करत आहेत. या आर्थिक वर्षाच्या जुलैपर्यंत, अंदाजे ६,००,००० नवीन पीएनजी ग्राहक जोडले गेले, ज्यामुळे पीएनजी ग्राहकांची एकूण संख्या १७.५ दशलक्ष झाली. तथापि, एलपीजी ग्राहकांमधील ६.२ दशलक्ष घसरणीपैकी पीएनजीकडे झालेले हे स्थित्यंतर केवळ एक-षष्ठांश आहे.
माध्यमांच्या आकडेवारीनुसार, मार्च अखेर ते सप्टेंबरच्या सुरुवातीपर्यंत, दक्षिण भारतात एलपीजी ग्राहकांमध्ये सर्वात मोठी घट दिसून आली, जी अंदाजे २.६३ दशलक्ष होती. यानंतर, पश्चिम भारतात १६.२ लाख आणि उत्तर भारतात १५ लाख ग्राहकांची घट दिसून आली. पूर्व भारतातही ३४ लाख ग्राहकांची घट झाली.
उत्तर भारतात अजूनही एलपीजी ग्राहकांची संख्या सर्वाधिक आहे. सप्टेंबर महिन्याच्या सुरुवातीला, उत्तर भारतात अंदाजे ९.९३ कोटी, दक्षिण भारतात ७.९८ कोटी, पश्चिम भारतात ६.८३ कोटी आणि पूर्व भारतात ६.७५ कोटी एलपीजी ग्राहक होते.
