रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
सोनिया गांधींचा आणीबाणीवर मोठा खुलासा (Photo - X)
Sonia Gandhi Book : भारतीय राजकारणाच्या इतिहासातील सर्वात वादग्रस्त निर्णयांपैकी एक म्हणजे 1975 मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी देशात लागू केलेली आणीबाणी. या निर्णयाचे पडसाद केवळ देशाच्या राजकारणातच नाही, तर गांधी कुटुंबातही उमटले होते. आता काँग्रेसच्या ज्येष्ठ नेत्या सोनिया गांधी यांनी आपल्या नव्या आत्मचरित्राच्या निमित्ताने याच काळातील काही महत्त्वाच्या आठवणी सांगितल्या आहेत. विशेष म्हणजे, आणीबाणीचा निर्णय ही मोठी चूक होती, अशी कबुलीही त्यांनी दिली आहे.
सोनिया गांधी यांनी माध्यमांना दिलेल्या मुलाखतींमध्ये आणीबाणीच्या काळातील परिस्थितीवर भाष्य केलं आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, इंदिरा गांधी या मुळात लोकशाहीवादी विचारांच्या होत्या. मात्र, त्या काळातील राजकीय परिस्थिती आणि काँग्रेसमधील वरिष्ठ नेत्यांचा दबाव यामुळे त्यांच्यासमोर कठीण परिस्थिती निर्माण झाली होती.
आणीबाणी लागू करण्याचा निर्णय योग्य नव्हता, असं सोनिया गांधी यांनी स्पष्ट केलं. विशेष म्हणजे, संजय गांधी यांच्यावर वेळीच नियंत्रण ठेवलं असतं तर त्यानंतर झालेलं मोठं नुकसान टाळता आलं असतं, असंही त्यांनी नमूद केलं.
Sonia Gandhi : हे राजकीय पुस्तक नाही, तर खासगी आयुष्याची कहाणी; सोनिया गांधींचे स्पष्टीकरण
या संपूर्ण प्रकरणात सर्वाधिक लक्ष वेधून घेणारी बाब म्हणजे राजीव गांधी आणि संजय गांधी यांची वेगवेगळी भूमिका. सोनिया गांधी यांच्या आठवणींनुसार, कुटुंबातील एका जेवणाच्या वेळी संजय गांधी यांनी विरोधी पक्षांना रोखण्याची गरज असल्याचं सांगत आणीबाणी लागू करण्यासाठी आग्रह धरला होता.
दुसरीकडे, राजीव गांधी यांनी मात्र घाईघाईने असा निर्णय घेण्याऐवजी आगामी निवडणुकांची वाट पाहण्याचा सल्ला दिला होता. मात्र, संजय गांधी यांचा प्रभाव आणि त्या काळातील राजकीय दबाव यामुळे राजीव यांचं मत मान्य झालं नाही.
आणीबाणीच्या काळात संजय गांधी यांच्याकडे कोणतंही अधिकृत घटनात्मक किंवा मंत्रिमंडळातील पद नसतानाही त्यांचा मोठा प्रभाव होता. जबरदस्तीची नसबंदी मोहीम आणि दिल्लीतील झोपडपट्ट्या हटवण्याच्या कारवायांमुळे सामान्य नागरिकांना मोठा त्रास सहन करावा लागला होता. या घटनांचा उल्लेख करत सोनिया गांधी यांनी संजय गांधी यांच्यावर नियंत्रण ठेवण्याची गरज अधोरेखित केली.
सोनिया गांधी यांचं ‘Belonging: A Journey of Love’ हे आत्मचरित्र 10 नोव्हेंबर 2026 रोजी प्रकाशित होणार आहे. या पुस्तकात त्यांचं बालपण, राजीव गांधी यांच्याशी विवाह, गांधी कुटुंबातील आयुष्य आणि भारतीय राजकारणातील त्यांचा प्रवास याबद्दल अनेक वैयक्तिक अनुभव वाचायला मिळणार आहेत.
एकंदरीत, आणीबाणीच्या निर्णयावर सोनिया गांधी यांनी केलेलं हे भाष्य पुन्हा एकदा 1975-77 या काळातील राजकीय घटनांना चर्चेत आणणारं ठरलं आहे. विशेष म्हणजे, देशाच्या इतिहासातील या मोठ्या निर्णयाबाबत गांधी कुटुंबातील वेगवेगळे दृष्टिकोनही यामुळे समोर आले आहेत.
Narendra Modi: जंगलातील नक्षलवाद संपला, आता ‘वैचारिक नक्षलवाद्यां’चे आव्हान; मोदींचा गंभीर आरोप!
Ans: तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी 25 जून 1975 रोजी देशात आणीबाणी लागू केली होती. ती 21 मार्च 1977 रोजी संपुष्टात आली.
Ans: सोनिया गांधी यांनी आणीबाणीचा निर्णय मोठी चूक असल्याचं म्हटलं आहे. संजय गांधी यांच्यावर वेळीच नियंत्रण ठेवलं असतं तर आणीबाणीच्या काळात झालेलं नुकसान टाळता आलं असतं, असंही त्यांनी सांगितलं.
Ans: सोनिया गांधी यांचं 'Belonging: A Journey of Love' हे आत्मचरित्र 10 नोव्हेंबर 2026 रोजी प्रकाशित होणार आहे.
