(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
मार्च २०२६ मध्ये, भारतात २२.६४ अब्ज UPI व्यवहार झाले, त्यामुळे UPI ची लोकप्रियता किती आहे याचा अंदाज येतो. पण, तंत्रज्ञानाच्या या वेगवान प्रगतीमध्ये, आपल्या मनात नेहमी हा एक प्रश्न घोळत राहतो: जर चुकून चुकीच्या UPI आयडीवर पैसे ट्रान्सफर झाले, तर ते परत मिळवण्यासाठी ‘Undo’ बटण आहे का? हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की UPI ॲप्समध्ये ‘Undo’ किंवा ‘Ctrl+Z’ सारखे कोणतेही जादूचे बटण नसते. ही एक-वेळची, रिअल-टाइम प्रक्रिया आहे. एकदा तुम्ही तुमचा पासवर्ड टाकून ‘OK’ वर क्लिक केले की, पैसे तुमच्या खात्यातून दुसऱ्या व्यक्तीच्या खात्यात त्वरित पाठवले जातात. खातेधारकाच्या संमतीशिवाय बँकसुद्धा हा व्यवहार उलटवू शकत नाही. पण चुकीच्या UPI आयडीवर गेलेले पैसेपरत मिळवण्याचा कोणताही मार्ग नाही, असे नाही.
पैसे चुकीच्या व्यक्तीकडे गेले आहेत हे लक्षात येताच, पहिलं म्हणजे घाबरुन जाऊ नका. सगळ्यात अगोदर ज्या नंबरवर पैसे पाठवले आहेत त्या नंबरवर कॉल करा किंवा मेसेज पाठवा. अनेकदा, पलीकडची व्यक्ती प्रामाणिक असते आणि बोलल्यावर पैसे परत करते. पण जर त्यांनी नकार दिला किंवा फोन उचलला नाही, तर ताबडतोब तुमच्या UPI ॲप आणि बँकेकडे याची तक्रार करा. प्रत्येक बँकिंग ॲपमध्ये Report Issue हा पर्याय असतो; याचा वापर करून, तुम्ही व्यवहाराची आक्षेप नोंदवू शकता.
जर तुम्हाला तुमच्या बँकेकडून तात्काळ मदत मिळाली नाही, तर NPCL पोर्टलला भेट द्या, जी संस्था UPI चालवते. तेथे Dispute Redressal Mechanism या विभागांतर्गत तुमची तक्रार दाखल करा. तुमचा transaction ID, तारीख आणि स्क्रीनशॉट्स सोबत पाठवा. याव्यतिरिक्त, तुम्ही थेट BHIM ॲपद्वारेही तक्रार दाखल करू शकता. या प्रक्रियेमुळे तुमच्या प्रकरणाला अधिकृत दर्जा मिळतो, ज्याकडे बँक दुर्लक्ष करू शकत नाही.
कधीकधी, बँकेचे कनिष्ठ अधिकारी अशी प्रकरणे हाताळण्यात हलगर्जीपणा करतात. अशा परिस्थितीत, तुम्ही निराश होऊ नका. तुमच्या बँकेच्या नोडल ऑफिसर किंवा तक्रार निवारण विभागाशी संपर्क साधा. ३० दिवसांच्या आत तुम्हाला मदत न मिळाल्यास, तुम्ही आरबीआय लोकपालाकडे तक्रार दाखल करू शकता. डिजिटल व्यवहारांमधील अशा समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी आरबीआय लोकपाल हा प्रभावी मार्ग आहे.
‘उपचारापेक्षा प्रतिबंध बरा’ असे म्हटले जाते. त्याचप्रमाणे UPI व्यवहारांमधील या अडचणी टाळण्यासाठी, खालील स्मार्ट उपाय करा:
१ रुपयाची टेस्ट: मोठी रक्कम पाठवण्यापूर्वी, पैसे योग्य ठिकाणी जात आहेत की नाही याची खात्री करण्यासाठी नेहमी १ रुपया पाठवा.
क्यूआर कोडचा वापर: टायपिंगच्या चुका टाळण्यासाठी, मोबाईल नंबरऐवजी क्यूआर कोड स्कॅन करणे सर्वात सुरक्षित आहे.
नावाची पुन्हा खात्री करा: पिन टाकण्यापूर्वी, स्क्रीनवर दिसणारे प्राप्तकर्त्याचे नाव काळजीपूर्वक वाचा.
अशा पर्यायांचा वापर करुन तुम्ही व्यवहारांमध्ये उद्भवलेलं संकट दूर होऊ शकतं.
.png "Videos"){kind=small}
