गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
संगीत क्षेत्रातील डिजिटल क्रांती! ( सौजन्य - सोशल मीडिया )
ही माहिती स्पॉटिफायच्या वार्षिक लाउड अँड क्लिअर (Loud & Clear) अहवालातून समोर आली आहे, जो या वर्षी २०२५ मध्ये स्पॉटिफायद्वारे ११ अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त जागतिक संगीत रॉयल्टीच्या करण्यात आलेल्या वितरणाचा मागोवा घेतो, ज्यामुळे प्लॅटफॉर्मची आतापर्यंतची एकूण रक्कम जवळपास ७० अब्ज डॉलर्सवर पोहोचली आहे.
२०२५ मध्ये, जगभरातील श्रोत्यांनी यापूर्वी कधीही न ऐकलेल्या भारतातील कलाकारांची गाणी १२.८ अब्ज वेळा ऐकली. ही मागील वर्षाच्या तुलनेत १४ टक्‍के जास्त आहे. श्रोते विविध भाषा आणि प्रकारांमधील भारतीय संगीत वेगाने शोधत आहे, जे जगातील इतर काहीच सांस्कृतिक निर्यात त्याची बरोबरी करू शकते. हा शोध अधिक सखोल ऐकण्यात रूपांतरित होत आहे. गेल्या वर्षी स्पॉटिफायवर भारतातील कलाकारांची गाणी जवळपास ३३५ अब्ज वेळा ऐकली गेली, ज्यामध्ये एकूण २० अब्ज तासांपेक्षा जास्त वेळ गाणी ऐकण्याचा समावेश आहे.
स्पॉटिफायवर भारतातील कलाकारांनी मिळवलेल्या रॉयल्टीमध्ये २०२५ मध्ये वार्षिक आधारावर २९ टक्‍के वाढ झाली आहे. खरेतर, वर्षाला १० दशलक्ष रुपयांहून अधिक रॉयल्टी मिळवणाऱ्या कलाकारांची संख्या वार्षिक आधारावर २१ टक्‍के वाढली आहे. ५० दशलक्ष रुपयांहून अधिक कमाई करणाऱ्यांची संख्या २०२३ पासून दुपटीने वाढली आहे. ही वाढ केवळ वरच्या स्तरापुरती मर्यादित नसून सर्व कलाकारांमध्ये, भाषांमध्ये आणि संगीताच्या प्रकारांमध्ये पसरत आहे.
२०२५ मध्ये, स्पॉटिफाय इंडियाच्या डेली टॉप ५० मधील ९० टक्‍के गाणी भारतातील कलाकारांची होती. आय-पॉप किंवा चित्रपट साऊंडट्रॅकच्या बाहेर रिलीज झालेल्या लोकप्रिय भारतीय संगीताने भारतातील स्पॉटिफायच्या २०२५ च्या वर्षाच्या अखेरीस अव्वल दहापैकी निम्मे स्थान पटकावले. ज्यामध्ये आदित्य रिखारी, कुशाग्र, अनुव जैन, फहीम अब्दुल्ला आणि जसलीन रॉयल यांच्या हिट गाण्यांचा देशातील सर्वात मोठ्या चित्रपट साऊंडट्रॅकसोबत समावेश होता. विशेष म्हणजे, रिखारी यांच्या “साहिबा” या स्वतंत्र ट्रॅकने २०२५ मध्ये सलग ११ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ स्पॉटिफाय इंडियावर पहिल्या क्रमांकाचे स्थान राखून इतिहास रचला.
आपल्या प्रवासाबाबत सांगताना कलाकार आदित्य रिखारी म्हणाले, “स्ट्रीमिंगने एक स्वतंत्र कलाकार म्हणून माझ्यासाठी काय शक्य आहे याचे प्रमाण बदलून टाकले. अगदी वैयक्तिक पातळीवरून सुरू झालेली गाणी, कधी-कधी रिलीज झाल्यानंतर खूप काळाने सुद्धा देशभरातील श्रोत्यांपर्यंत पोहोचू शकली. विशेषतः स्पॉटिफायच्या डिस्कव्हरी टूल्सने माझे संगीत अधिक व्यापक श्रोत्यांपर्यंत पोहोचवण्यास मदत केली, ज्यापैकी अनेकांनी गाण्यांशी खऱ्या अर्थाने जोडले जाऊन त्यांच्यावर प्रेम केले. माझा विश्वास आहे की, भारतात संगीतकार म्हणून करिअर करू इच्छिणाऱ्या लोकांसाठी ही परिसंस्था विशेषतः या प्रवासाला पाठिंबा देणाऱ्या स्पॉटिफायसारख्या भागीदारांमुळे अधिक चांगल्या प्रकारे विकसित होत राहील. संगीतकार बनण्याची इच्छा असलेल्या माझ्या प्रत्येक चाहत्याला मी सांगू इच्छितो की, फक्त तुमचे संगीत जगासमोर आणा. “
स्पॉटिफाय इंडियाचे म्युझिक अँड पॉडकास्टचे प्रमुख ध्रुवांक वैद्य म्हणाले: “२०२५ मध्ये, जागतिक स्तरावर १४ टक्‍के अधिक श्रोत्यांनी पहिल्यांदाच स्पॉटिफायवर एका भारतीय कलाकाराचा शोध घेतला आणि हे ऐकणे अत्यंत सखोल होते. भारतातील कलाकारांनी गेल्या वर्षी प्लॅटफॉर्मवर जवळपास ३३५ अब्ज स्ट्रीम्स मिळवले, ज्यामध्ये २० अब्ज तासांपेक्षा जास्त वेळ गाणी ऐकण्याचा समावेश होता, तसेच रॉयल्टीमध्ये २९ टक्‍के वाढ झाली असून प्रत्येक प्रमुख भारतीय भाषेत ही वाढ होत आहे. एकट्या तेलुगू भाषेतील रॉयल्टीमध्ये वार्षिक आधारावर १२० टक्‍क्‍यांपेक्षा जास्त वाढ झाली आहे.
प्रत्येक भाषा स्पॉटिफायवर आपला श्रोतावर्ग शोधत आहे
स्पॉटिफायवर, प्रादेशिक भाषांमधील श्रोत्यांच्या संख्येत होणारी वाढ पूर्वी संपूर्ण उद्योगासाठी अप्रत्यक्ष असलेल्या कलाकारांसाठी वास्तविक आणि वेगाने वाढणारे आर्थिक मूल्य निर्माण करत आहे:
● तेलुगू – जागतिक स्तरावर मिळवलेल्या रॉयल्टीमध्ये वार्षिक आधारावर १२० टक्‍क्‍यांपेक्षा जास्त वाढ
● मराठी – जवळपास ५० टक्‍के वाढ
● बंगाली – जवळपास ४० टक्‍के वाढ
● मल्याळम – ३० टक्‍क्‍यांपेक्षा जास्त वाढ
● हिंदी – जवळपास ३० टक्‍के वाढ
● तमिळ – २० टक्‍के वाढ
नवी दिल्लीतील लाउड अँड क्लिअर इंडिया इव्हेण्टमध्ये अतिथी म्हणून उपस्थित राहिलेले कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाचे राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार) जयंत चौधरी म्हणाले, “भारताची संगीत अर्थव्यवस्था आपल्या कलाकारांची असाधारण सर्जनशीलता, विविधता आणि उद्योजक भावना दर्शवते. स्पॉटिफाय रॉयल्टीमधील २९ टक्‍के वाढ, ज्याला भारतीय भाषांमधील प्रबळ वाढीचा पाठिंबा आहे, निदर्शनास आणते की, डिजिटल प्लॅटफॉर्म प्रत्येक प्रदेशातील टॅलेंटला श्रोते शोधण्यासाठी, शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्यासाठी आणि जागतिक सर्जनशील अर्थव्यवस्थेत सहभागी होण्यासाठी सक्षम करत आहेत.
