मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
(फोटो सौजन्य-सोशल मीडिया)
भूमिगत साठवणूक असो किंवा तेल आयातीत विविधता आणणे असो, भारत हळूहळू आपली ऊर्जा सुरक्षा मजबूत करताना दिसत आहे. संकटाच्या काळात त्याच्या धोरणात्मक तेल साठ्यांव्यतिरिक्त, पेट्रोल आणि डिझेलचा साठा आणखी 25 दिवस टिकू शकतो इतका अस्तित्वात आहे. भारतातील सध्याचा स्वयंपाकाचा गॅस किंवा एलपीजी अंदाजे 25-30 दिवस टिकू शकतो, तर प्रामुख्याने औद्योगिक कारणांसाठी वापरला जाणारा एलएनजी अंदाजे 10 दिवस पुढे टिकू शकेल इतका उपलब्ध आहे. त्यामुळे एकीकडे यासगळ्या परिस्थितीमुळे पाकिस्तानसारखे देश लॉकडाऊनसारखी परिस्थिती निर्माण झाली आहे तर दुसरीकडे भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रातील या ताकदीमुळे भारत मात्र बराच निर्धास्त आहे.
भारतात अनेक भूमिगत गॅस साठवण सुविधा आहेत. यातील सर्वात जुनी गुहा विशाखापट्टणममध्ये आहे, जी सुमारे 10 वर्षांपूर्वी इंडियन स्ट्रॅटेजिक पेट्रोलियम रिझर्व्हज लिमिटेडने बांधली होती. या गुहांमध्ये एकूण 05.33 दशलक्ष मेट्रिक टन (40 दशलक्ष बॅरल) कच्चे तेल साठवता येतं, जे देशाच्या सुमारे 10 दिवसांच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी पुरेसं आहे.
अशा भूमिगत सुविधा फायदेशीर आहेत कारण त्या ड्रोन हल्ले आणि नैसर्गिक आपत्तींसारख्या बाह्य हल्ल्यांपासून संरक्षित आहेत. शिवाय, त्या चालवणे कमी खर्चिक आहे आणि त्या भूमिगत असल्याने, या गुहांना आग लागणं किंवा तेल गळती यांसारख्या आपत्तीपासून लांब राहतात. सरकारने अद्याप या साठ्यांचा वापर केलेला नाही. जेव्हा गरज पडते तेव्हा ते एक धोरणात्मक बफर दिला जातो, ज्यामुळे सरकारला इतर आयातीची व्यवस्था करण्यासाठी वेळ मिळतो.
या भूमिगत साठवण सुविधेचे पूर्ण नावSouth Asia LPG Company Private Limited आहे. डॉल्फिन हिल्सजवळील ही भूमिगत साठवण सुविधाHPCL (Hindustan Petroleum Corporation Limited) आणि फ्रेंच दिग्गज TotalEnergies यांच्यातील ५०:५० संयुक्त उपक्रम आहे. २००७ पासून ती वापरात आहे. त्याची गॅस साठवण क्षमता ६०,००० मेट्रिक टन आहे. या गुहेत HPCL आणि TotalEnergiesच्या एलपीजीचा मोठा भाग साठवला जातो. याव्यतिरिक्त, Indian Oil, Bharat Petroleum सारख्या कंपन्या देखील गरज पडल्यास येथील साठवण क्षमतेचा वापर करतात.
HPCL साठी बांधलेल्या या साठवणूक सुविधेची क्षमता ८०,००० मेट्रिक टन आहे, जी लाखो घरांच्या महिन्याभराच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी पुरेशी आहे. हे Megha Engineeringने बांधले आहे आणि सप्टेंबर २०२५ पर्यंत पूर्णपणे कार्यरत आहे. सौदी अरेबिया, कुवेत, संयुक्त अरब अमिराती, अमेरिका, रशिया, इराक, कतार आणि नायजेरिया येथून LPGआयात केल्यानंतर, HPCL ते या गुहेत साठवते आणि नंतर ते पाइपलाइनद्वारे बेंगळुरू, हैदराबाद आणि म्हैसूर सारख्या शहरांमध्ये पाठवले जाते.
हे एलपीजी साठवणुकीबद्दल आहे. भारतात कच्चे तेल साठवण्यासाठी तीन मोठ्या गुहा आहेत. एक विशाखापट्टणममध्ये, दुसरे मंगलोरमध्ये आणि तिसरे पदुरमध्ये आहे.
