(फोटो सौजन्य-AI)
इराण युद्धापूर्वी, रशियन तेल सवलतीच्या दरानं उपलब्ध होतं. पण या युद्धाचा परिणाम म्हणून होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेल पुरवठा थांबला तशी रशियन तेलाची मागणी झपाझप वाढली आहे. दरम्यान, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारतासह अनेक देशांना रशियन तेल खरेदी करण्यापासून 30 दिवसांची सूट दिली आहे. अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी स्कॉट बेसंट यांचा दावा आहे की यामुळे रशियाला मोठा आर्थिक फायदा होणार नाही. परंतु तज्ञांचे म्हणणे आहे की रशिया तेल आणि वायूमधून अतिरिक्त 10 अब्ज डॉलर्स कमवू शकतो आणि याद्वारे तो युक्रेन युद्धाला निधी देऊ शकणार आहे.
शिपिंग डेटा आणि तेलाच्या किमतींमध्ये वाढ यावर आधारित, रशियाचे तेल आणि वायू उत्पन्न फेब्रुवारीच्या तुलनेत मार्चमध्ये दोन तृतीयांश वाढण्याची शक्यता आहे. इराण युद्ध सुरू झाल्यापासून रशियन युरल क्रूडची किंमत जवळजवळ 50 टक्क्यांनी वाढली आहे. केप्लरच्या आकडेवारीनुसार, रशियाने फेब्रुवारीमध्ये समुद्रमार्गे दररोज 3.18 दशलक्ष बॅरल तेल पाठवलं, जे मार्चमध्ये 4.56 अब्ज डॉलर्सवर पोहोचलं आहे.
यापूर्वी अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे रशियाच्या ऊर्जा उत्पन्नात घट झाली होती. फेब्रुवारीमध्ये रशियाला ब्रेंट क्रूडच्या तुलनेत प्रति बॅरल 10 डॉलर्सच्या सवलतीने तेल विकावं लागलं होतं. पण आता परिस्थिती बदलली आहे. रशियन तेल आता प्रति बॅरल 5 डॉलर्सच्या प्रीमियमने उपलब्ध आहे. इराणमधील युद्धामुळे आशियातील अनेक देशांना तेलाचा तुटवडा भासला आहे. त्यामुळे पाकिस्तान, बांगलादेश आणि थायलंडसारखे देश आता रशियन तेल खरेदी करण्याची तयारी करत आहेत. आतापर्यंत रशियाचे 93 टक्के तेल फक्त तीन देशांमध्ये जात असे – चीन, भारत आणि तुर्की आता इतर देशही तेलाच्या मागणीत नंबर लावून आहेत.
युक्रेन युद्धानंतर, जेव्हा पाश्चात्य देशांनी रशियन तेल आणि वायूवर निर्बंध लादले, तेव्हा रशियाने भारत आणि चीनला सवलतीच्या दराने तेल विकण्यास सुरुवात केली . रशिया लवकरच भारताचा सर्वात मोठा कच्चा तेल पुरवठादार बनला आहे. तथापि, अमेरिकेच्या दबावामुळे, भारताने अलीकडेच रशियन तेलाची खरेदी कमी केली, परंतु तो भारताचा सर्वात मोठा पुरवठादार अजूनही राहिलेलाच आहे. अमेरिकेच्या सवलतीनंतर, भारतीय कंपन्यांनी 30 दशलक्ष बॅरलपेक्षा जास्त रशियन कच्चा तेल खरेदी केला आहे.
शुक्रवारी कच्चा तेलाचा भाव वाढून बंद झाला. ब्रेंट क्रूड $2.68 किंवा 2.67 टक्क्यांनी वाढून $103.1 प्रति बॅरलवर बंद झाला. WTI क्रूड 3.11 टक्क्यांनी वाढून $98.71 वर पोहोचला. दरम्यान, अमेरिकेने इराणच्या खार्ग बेटावरील लष्करी प्रतिष्ठानांना लक्ष्य केले. जर इराणने त्याचे पालन केले नाही तर ट्रम्प यांनी इराणच्या तेल प्रतिष्ठानांना लक्ष्य करण्याची धमकी दिली आहे. यामुळे तेलाच्या किमती आणखी वाढू शकतात.
