१० मिनिटांत डिलिव्हरी देणाऱ्या कंपन्या अडचणीत! Zepto आणि Blinkit च्या व्यवसायावर संकट; नेमकं कारण काय?

Quick Delivery: भारतात कोविड-१९ साथीच्या काळात, आवश्यक वस्तूंच्या जलद वितरणाची मागणी वाढली आणि या मॉडेलला लोकप्रियता मिळाली. त्या वेळी, अर्ध्या तासाच्या आत देखील वितरण करणे ही एक महत्त्वपूर्ण कामगिरी मानली जात असे.

 

• १० मिनिटांच्या डिलिव्हरीवर ब्रेक?
• २ लाख रायडर्सचा देशव्यापी संप
• झेप्टो-ब्लिंकिटच्या ‘क्विक कॉमर्स’ मॉडेलचे काय होणार?

Quick Delivery Model: भारतात गेल्या काही वर्षांत औषधांपासून ते किराणा मालापर्यंत सर्व काही १० मिनिटांत घरपोच देणाऱ्या ‘क्विक कॉमर्स’ (Quick Commerce) मॉडेलची लोकप्रियता शिगेला पोहोचली आहे. मात्र, आता हेच मॉडेल एका मोठ्या संकटाचा सामना करत आहे. नवीन वर्षाच्या पूर्वसंध्येला देशभरातील २००,००० हून अधिक ‘गिग कामगारांनी’ (डिलिव्हरी रायडर्स) देशव्यापी संपाची घोषणा केल्याने या क्षेत्रातील त्रुटी चव्हाट्यावर आल्या आहेत.

गिग कामगारांच्या प्रमुख मागण्या

या संपात सहभागी झालेल्या रायडर्सनी योग्य वेतन, कामाच्या ठिकाणी सुरक्षितता आणि सन्मानाची मागणी केली आहे. युनियन नेत्यांच्या मते, या सर्व समस्यांचे मूळ ‘१० मिनिटांच्या डिलिव्हरी’च्या अंतिम मुदतीत (Deadline) दडलेले आहे. जोपर्यंत ही १० मिनिटांची अट काढून टाकली जात नाही, तोपर्यंत रायडर्सची परिस्थिती सुधारणार नाही, अशी भूमिका कामगार संघटनांनी घेतली आहे.

कोविड काळात सुरुवात आणि जागतिक स्थिती

कोविड-१९ महामारीच्या काळात अत्यावश्यक वस्तूंच्या जलद वितरणाची गरज भासली आणि तिथूनच या मॉडेलला भारतात गती मिळाली. विशेष म्हणजे, ज्या काळात अर्ध्या तासाची डिलिव्हरी हा मोठा फायदा मानला जात होता, तिथे १० मिनिटांच्या दाव्याने क्रांती घडवली. मात्र, जागतिक स्तरावर चित्र वेगळे आहे. अमेरिकेतील ‘फ्रीझ नो मोर’, ‘बायके’ आणि ‘गेटीर’ सारखे दिग्गज प्लॅटफॉर्म एकतर बंद पडले आहेत किंवा गंभीर आर्थिक अडचणीत आहेत. याउलट, भारतात हे मॉडेल वेगाने विस्तारत असून, कंपन्या डार्क स्टोअर्समध्ये शहरातील छोटी वेअरहाऊस मोठी गुंतवणूक करत आहेत.

Swiggy and Zomato Strike: नववर्षात ‘बंपर कमाई’! संपाच्या धास्तीने स्विगी आणि झोमॅटोचे डिलिव्हरी पार्टनर्ससाठी खास ‘गिफ्ट’

वाढता वाद आणि रायडर्सची सुरक्षा

क्विक डिलिव्हरी ॲप्स असा दावा करतात की ते ड्रायव्हरच्या सुरक्षिततेशी तडजोड करत नाहीत. परंतु, प्रत्यक्ष कामावर असलेल्या रायडर्सचे अनुभव वेगळे आहेत. खराब रेटिंग, पर्यवेक्षकांकडून मिळणारी वागणूक आणि उशिरा पोहोचल्यास बसणारा आर्थिक दंड यामुळे रायडर्सना खराब रस्ते आणि वाहतूक कोंडीतही वेगाने गाडी चालवावी लागते. दिल्लीसारख्या शहरांमधील खराब हवेची गुणवत्ता आणि प्रदूषणामुळे रायडर्सच्या आरोग्यावरही गंभीर परिणाम होत आहेत.

कंपन्यांची भूमिका आणि शेअर बाजारातील घसरण

झोमॅटो आणि ब्लिंकिटची मातृसंस्था असलेल्या ‘इटरनल’चे सीईओ दिपिंदर गोयल यांनी सांगितले की, ३१ डिसेंबर रोजी त्यांनी ७.५ दशलक्ष ऑर्डर्सचा उच्चांक गाठला आणि संपाचा त्यांच्या कामकाजावर फारसा परिणाम झाला नाही. त्यांच्या मते, १० मिनिटांची डिलिव्हरी ही वेगामुळे नाही तर पायाभूत सुविधांमुळे शक्य होते. रायडर्सचा सरासरी वेग ताशी १६ किमी असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

मात्र, गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. ऑक्टोबरपासून स्विगी आणि झोमॅटोच्या शेअर्समध्ये सुमारे २० टक्क्यांची घसरण झाली आहे. नवीन कामगार संहितेनुसार गिग कामगारांना द्यावी लागणारी सामाजिक सुरक्षा हा गुंतवणूकदारांसाठी कळीचा मुद्दा ठरत आहे.

मुंबईच्या अर्थव्यवस्थेला D2C आणि क्विक-सर्व्हिस ब्रँड्सची गती! Zepto अव्वल, लिंक्डइनच्या ‘टॉप स्टार्टअप्स’ यादीतून खुलासा

भारतातील भविष्यातील आव्हाने

भारताची बाजारपेठ कामगारांनी भरलेली असली, तरी ‘गिग कामगार आनंदी आणि सुरक्षित आहेत का?’ हा प्रश्न कायम आहे. रिअल इस्टेट फर्म सॅविल्स पीएलसीच्या मते, २०३० पर्यंत डार्क स्टोअर्सची संख्या २,५०० वरून ७,५०० पर्यंत वाढणार आहे. मात्र, या मॉडेलचे यश ग्राहकांना मिळणाऱ्या वेगावर नाही, तर कामगारांना मिळणाऱ्या सुरक्षिततेवर अवलंबून असेल.