
Image
‘इंडियन एक्सप्रेस’मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, अग्निपथ योजनेतील बदलांतर्गत आता चार वर्षांची सेवा पूर्ण करणाऱ्या ७५ टक्के अग्निवीरांना दोन वर्षांचा अतिरिक्त कार्यकाळ देण्याचा मार्ग तयार केला जात आहे. त्यानंतर त्यांना लष्करात नियमित सैनिक होण्याची आणखी एक संधी मिळू शकते; मात्र यासाठी निवडीचे नियम अत्यंत कडक ठेवण्यावर विचार सुरू आहे. या नियमांमध्ये फिजिकल टेस्टमध्ये उत्कृष्ट कामगिरी, फायरिंगमध्ये किमान ‘फर्स्ट क्लास’, मेडिकल फिटनेस आणि शिस्तीचा रेकॉर्ड यांचा समावेश असू शकतो. या सर्व निकषांवर अद्याप अंतिम निर्णय झालेला नाही आणि मुख्यालय एकात्मिक संरक्षण कर्मचारी (HQ IDS) स्तरावर यावर विचारमंथन सुरू आहे.
नवीन व्यवस्था दोन टप्प्यांत लागू करण्याची तयारी आहे. पहिल्या टप्प्यात अग्निवीरांना चार वर्षांची सेवा पूर्ण करावी लागेल. त्यानंतर मूळ अग्निपथ योजनेनुसार २५ टक्के अग्निवीरांची निवड गुणवत्तेच्या आधारे लष्करात नियमित सैनिक म्हणून केली जाईल. दुसऱ्या टप्प्यात उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना दोन वर्षांचा अतिरिक्त कार्यकाळ देण्याचा प्रस्ताव आहे.
यापूर्वी या अग्निवीरांना चार वर्षांच्या सेवेनंतर योगदान आधारित पॅकेज घेऊन लष्करातून बाहेर पडावे लागत होते; परंतु बदललेल्या व्यवस्थेत त्यांना दोन वर्षे अधिक लष्करात काम करण्याची संधी मिळू शकते. अशा प्रकारे या अग्निवीरांचा एकूण सेवाकाळ सहा वर्षांचा होईल. सहा वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर ते नियमित सैनिक होण्यासाठी अर्ज करू शकतील. यासाठी त्यांना लष्कराकडून निश्चित करण्यात येणाऱ्या निवड निकषांवर खरे उतरावे लागेल. केवळ दोन वर्षांचे एक्सटेंशन मिळणे ही पक्की नोकरीची हमी ठरणार नाही.
लष्करात सातत्याने नवे तंत्रज्ञान आणि आधुनिक शस्त्रप्रणाली समाविष्ट केल्या जात आहेत. अशा परिस्थितीत अग्निवीरांच्या निवडीत त्यांची तांत्रिक समज आणि शस्त्रे हाताळण्याची कौशल्यताही महत्त्वाची मानली जाऊ शकते. अशा अग्निवीरांना प्राधान्य देण्यावर विचार सुरू आहे, जे विविध प्रकारची कामे करण्यास सक्षम असतील आणि नवे तंत्रज्ञान सहजपणे समजू शकतील. म्हणजेच, केवळ शारीरिकदृष्ट्या सक्षम असणे पुरेसे ठरणार नाही, तर आधुनिक लष्करी उपकरणे आणि शस्त्रप्रणाली हाताळण्याची क्षमताही आवश्यक ठरू शकते.
संरक्षण दलाशी संबंधित अधिकाऱ्यांच्या मते, लष्करात बदलत्या गरजा पाहता शारीरिक क्षमतेसोबतच तांत्रिकदृष्ट्याही निपुण असलेल्या जवानांना नियमित केडरमध्ये समाविष्ट करणे हे प्राधान्य असू शकते.
सहा वर्षांची सेवा पूर्ण केल्यानंतर नियमित सैनिक होण्यास इच्छुक असलेल्या अग्निवीरांसाठी फिजिकल आणि फायरिंग टेस्ट हे सर्वात महत्त्वाचे निकष ठरू शकतात. निवडीसाठी ज्या नियमांवर चर्चा सुरू आहे, त्यानुसार अग्निवीरांना कंबाइंड फिजिकल टेस्टमध्ये ‘एक्सीलेंट’ ग्रेड मिळवणे आवश्यक ठरू शकते. याशिवाय फायरिंगमध्ये किमान ‘फर्स्ट क्लास शॉट’चा स्तर गाठावा लागेल. लष्करात फायरिंगच्या कौशल्याचे तीन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण करण्यात आले आहे.
यामध्ये ‘मार्क्समन’, ‘फर्स्ट शॉट’ आणि ‘स्टँडर्ड शॉट’ यांचा समावेश होतो. या क्रमानुसार ‘मार्क्समन’ हा सर्वोत्तम स्तर आहे, तर ‘फर्स्ट शॉट’ त्यानंतरचा स्तर आहे. त्यामुळे नियमित सैनिक होण्याची इच्छा बाळगणाऱ्या अग्निवीरांना किमान फर्स्ट क्लास अर्थात फायरिंगच्या निश्चित निकषांवर खरे उतरावे लागू शकते. यावरून हे स्पष्ट होते की निवडीत शस्त्रे हाताळण्याच्या क्षमतेलाही मोठे महत्त्व दिले जात आहे.
Ans: नवीन प्रस्तावानुसार, पहिल्या टप्प्यात ४ वर्षांनंतर २५ टक्के अग्निवीरांची नियमित सैनिक म्हणून निवड होईल, तर उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना २ वर्षांचा अतिरिक्त कार्यकाळ (एकूण ६ वर्षे सेवा) देऊन त्यानंतर कायमस्वरूपी निवडीची संधी दिली जाऊ शकते.
Ans: कायमस्वरूपी निवडीसाठी अग्निवीरांना कंबाइंड फिजिकल टेस्टमध्ये 'एक्सीलेंट' ग्रेड, फायरिंगमध्ये किमान 'फर्स्ट क्लास शॉट', उत्तम मेडिकल कॅटेगरी, शिस्तीचा स्वच्छ रेकॉर्ड आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची समज या निकषांवर खरे उतरावे लागू शकते.
Ans: भारतीय लष्करात फायरिंग कौशल्याचे 'मार्क्समन' (सर्वोत्तम स्तर), 'फर्स्ट शॉट' आणि 'स्टँडर्ड शॉट' असे तीन स्तर असतात. नियमित सेवेत जाण्यासाठी किमान 'फर्स्ट क्लास' स्तर गाठणे आवश्यक ठरू शकते.