विद्यापीठ
Government Vs Private Universities: भारताचे उच्च शिक्षण क्षेत्र सध्या एका ऐतिहासिक बदलाच्या टप्प्यातून जात आहे. गेल्या एका दशकात देशात शैक्षणिक संस्थांचा विस्तार अत्यंत वेगाने झाला असून, यामध्ये खाजगी क्षेत्राचा (Private Sector) वाटा सर्वात मोठा आहे. शिक्षण मंत्रालयाच्या ‘ऑल इंडिया सर्वे ऑन हायर एज्युकेशनच्या’ (AISHE) ताज्या आकडेवारीनुसार, २०१३-१४ ते २०२३-२४ या काळात भारताच्या उच्च शिक्षणाला सरकारी धोरणांपेक्षा खाजगी गुंतवणुकीने अधिक गती दिली आहे. आज देशातील तरुणांसाठी पदवी घेण्याचे मार्ग जेवढे विस्तारले आहेत, तेवढ्याच वेगाने शिक्षणाचा संपूर्ण ढांचाही बदलत आहे. गेल्या १० वर्षांत सरकारी विद्यापीठांच्या तुलनेत खाजगी विद्यापीठांची संख्या ३ पटीने कशी वाढली, याचे सविस्तर विश्लेषण खालीलप्रमाणे आहे.
AISHE च्या अहवालानुसार, गेल्या १० वर्षांत खाजगी विद्यापीठांच्या संख्येत प्रचंड वाढ झाली आहे. २०१३-१४ मध्ये देशात २१९ खाजगी विद्यापीठे होती, जी २०२३-२४ पर्यंत वाढून ५४६ झाली आहेत. यामध्ये तब्बल १४९.३ टक्के वाढ नोंदवली गेली आहे. या तुलनेत सरकारी विद्यापीठांची संख्या ५०४ वरून वाढून ७३३ झाली आहे, जी ४५.४ टक्के वाढ दर्शवते. यावरून स्पष्ट होते की खाजगी संस्थांनी अतिशय वेगाने आपले जाळे पसरवले आहे.
राज्यनिहाय आकडेवारीवर नजर टाकल्यास, गेल्या १० वर्षांत विद्यापीठांच्या भूगोलात मोठा बदल झाला आहे. २०१३-१४ मध्ये राजस्थान ३९ खाजगी विद्यापीठांसह देशात पहिल्या क्रमांकावर होते आणि त्यानंतर अनुक्रमे वरील इतर राज्यांचा क्रमांक लागत होता. मात्र २०२३-२४ च्या आकडेवारीनुसार राजस्थानला मागे टाकत गुजरातने देशात पहिले स्थान पटकावले आहे.
जरी खाजगी विद्यापीठांची संख्या वेगाने वाढली असली, तरी विद्यार्थ्यांच्या प्रत्यक्ष प्रवेशाचा (Student Enrollment) विचार केल्यास सरकारी विद्यापीठे अजूनही खूप पुढे आहेत. आकडेवारीवरून हे साफ होते की, बहुतांश विद्यार्थ्यांची पहिली पसंती आजही सरकारी विद्यापीठांनाच आहे.
साल २०१३-१४ मध्ये सरकारी विद्यापीठांमध्ये ५१.९ लाख विद्यार्थी शिकत होते, जे एकूण विद्यापीठीय प्रवेशाच्या ८१.३ टक्के होते. त्या वेळी खाजगी विद्यापीठांमध्ये केवळ ११.९ लाख विद्यार्थी होते आणि त्यांची भागीदारी १८.६ टक्के होती. साल २०२३-२४ पर्यंत सरकारी विद्यापीठांमधील प्रवेश संख्या ४२.५ टक्क्यांनी वाढून ७३.९ लाख झाली आहे. दुसरीकडे, खाजगी विद्यापीठांमधील विद्यार्थ्यांची संख्या सुमारे तीन पटीने वाढून ३४.६ लाख (१९१.८% वाढ) झाली आहे. यावरून स्पष्ट होते की खाजगी विद्यापीठे वेगाने पाय पसरत असली, तरी देशातील बहुतांश विद्यार्थी अजूनही दर्जेदार आणि परवडणाऱ्या सरकारी शिक्षणावरच जास्त विश्वास ठेवून आहेत.
.png "Videos"){kind=small}
