
Image
‘इक्वैनिमिटी लर्निंग’चे सह-संस्थापक तसेच डीपीएस वाराणसी, नाशिक, लावा नागपूर आणि हिंजवडी पुणेचे संचालक सिद्धार्थ राजगढिया सांगतात की, कोणत्याही शाळेची खरी ओळख तिच्या इमारतीवरून किंवा महागड्या सुविधांवरून नाही, तर तिथल्या शिकवण्याच्या पद्धतीवरून होते. मुलं केवळ पाठांतर करत आहेत की समजूनही घेत आहेत? त्यांना प्रश्न विचारण्याची मोकळीक आहे की त्यांना भीती वाटते? आजच्या काळात मुलांना केवळ पुस्तकांचे ओझे वाहता येण्यापेक्षा स्वतः विचार करता येणे आणि चूक-बरोबरमधील फरक समजणे गरजेचे आहे. जाणून घेऊया सर्वोत्तम शाळा निवडण्याच्या टिप्स.
समजा २ वेगवेगळ्या वर्गांमध्ये ‘वनस्पतींना सूर्यप्रकाश का हवा असतो’ हा विषय शिकवला जात आहे. एका वर्गात शिक्षिका व्याख्या लिहून देतात आणि मुलं ती पाठ करतात. दुसऱ्या वर्गात मुलं २ कुंड्या ठेवतात—एक उन्हात, एक अंधारात. आठवड्याभराने ते निरीक्षण करतात, लिहितात आणि कारणावर चर्चा करतात. अभ्यासक्रम दोन्हीकडे पूर्ण झाला, पण डोक्याने विचार करायला दुसऱ्या वर्गाने शिकवले. त्यामुळे शाळा निवडताना किमान १५ मिनिटे एखाद्या वर्गात बसण्याची परवानगी मागा. तिथे पाहा की जास्त कोण बोलतंय—शिक्षक की मुलं?
जिथे प्रश्न विचारले जातात, तिथेच शिकणे जिवंत राहते. एखाद्या शाळेचा ९५ टक्के निकाल केवळ टॉपर मुलांची गोष्ट सांगतो, मागे पडणाऱ्या मुलांची नाही. समजा एखाद्या मुलाला गणित विषय अवघड वाटतो. एक शाळा लाल खूण मारून हात झटकून मोकळी होते. तर एक चांगली शाळा समजून घेते की अडचण गणितात नाही, तर प्रश्न वाचून समजून घेण्यात आहे आणि तिथे त्याच गोष्टीवर काम केले जाते. चांगल्या शाळेत चाचण्या रँक वाटण्यासाठी नसतात, तर मुलाच्या मदतीसाठी असतात.
एखाद्या मुलाला उत्तर माहीत असूनही तो हात वर करत नसेल, कारण त्याला आपली चेष्टा होण्याची भीती वाटत असेल, तर समजा तिथे शिकण्याचे वातावरण कमकुवत आहे. शिस्त म्हणजे घाबरवणे नव्हे, तर मुलामध्ये स्वतःच्या जबाबदारीची भावना निर्माण करणे होय. कॉरिडॉरमध्ये शिक्षक मुलांशी कोणत्या सुरात बोलतात, चिडवणे किंवा बुलिंगची प्रकरणे कशी हाताळली जातात याकडे लक्ष द्या. तसेच मुलाकडे आपले म्हणणे मांडण्यासाठी एखादा विश्वासू शिक्षक आहे का, याचीही खात्री करा.
डान्स, म्युझिक, स्पोर्ट्स आणि थिएटर हे केवळ ‘टाईमपास’ नाहीत. जे मूल बोलायला कचरते, अनेकदा तेच रंगमंचावर आपला आवाज शोधते. हरलेला सामनाही मुलांना पराभव स्वीकारायला आणि टीमवर्क शिकवतो. जेव्हा मुलं आपल्या सोसायटीतील पाण्याच्या अपव्ययाचे सर्वेक्षण करतात, तेव्हा गणित, विज्ञान आणि नागरिकशास्त्र तिन्ही गोष्टी एकत्र जोडल्या जातात. पालक म्हणून तुम्ही शाळेकडून हे जाणून घेऊ शकता की, मुलं आपल्या मुळांशी जोडलेली राहून आधुनिक जग समजून घेण्यासाठी तयार होतील अशी व्यवस्था तिथे आहे का?
प्रवेशापूर्वी स्वतःला आणि शाळेला विचारा की, अभ्यासात कमकुवत असलेल्या मुलाला कोणती मदत मिळते? प्रत्येक मुलाची प्रगती कशी तपासली जाते? पालकांशी संवाद साधण्याची पद्धत काय आहे? लक्षात ठेवा, चांगली शाळा प्रत्येक मुलाला एकाच साच्यात घडवत नाही, तर त्याच्यातील खास गुण फुलवते. शाळा निवडताना मूल किती उंचीवर पोहोचेल हे पाहण्यापेक्षा, तिथून बाहेर पडल्यानंतर ते किती समजूतदार, संवेदनशील आणि जबाबदार व्यक्ती बनेल हे पाहा.
Ans: ॲडमिशनच्या झगमगाटापलीकडे जाऊन पालकांनी किमान १५ मिनिटे एखाद्या वर्गात बसून पाहावे की वर्गात शिक्षक जास्त बोलतात की मुले प्रश्न विचारतात, तसेच शिक्षकांचा मुलांशी बोलण्याचा सूर कसा आहे आणि सुरक्षिततेचे वातावरण कसे आहे.
Ans: शाळेचा उच्च निकाल केवळ टॉपर मुलांची गोष्ट सांगतो; मागे पडणाऱ्या किंवा एखाद्या विषयात अडचण येणाऱ्या विद्यार्थ्याला शाळा कशी मदत करते आणि चाचण्यांचा वापर प्रगती सुधारण्यासाठी कसा केला जातो, हे अधिक महत्त्वाचे असते.
Ans: अभ्यासात कमकुवत विद्यार्थ्याला कोणती मदत मिळते, प्रत्येक मुलाची प्रगती कशी मोजली जाते, पालकांशी संवादाची पद्धत काय आहे आणि कला, क्रीडा व प्रॅक्टिकल शिक्षणाची काय व्यवस्था आहे, असे प्रश्न पालकांनी नक्की विचारावेत.