मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
केंद्रीय माध्यमिक शिक्षा बोर्ड (CBSE) ने कक्षा १०वी आणि १२वीच्या बोर्ड परीक्षांमध्ये नकल रोखण्यासाठी महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. नवीन नियमांनुसार, परीक्षेदरम्यान एखादा विद्यार्थी नकल करताना पकडला गेला तर त्या विषयाचा निकाल थेट रद्द केला जाणार आहे. यासोबतच पूर्वीप्रमाणे अतिरिक्त म्हणजेच सहावा किंवा सातवा विषय वापरून त्या विषयाचे गुण बदलण्याची सुविधा आता उपलब्ध राहणार नाही. या निर्णयामुळे परीक्षेतील शिस्त आणि पारदर्शकता अधिक मजबूत करण्याचा बोर्डाचा प्रयत्न असल्याचे सांगितले जात आहे.
यापूर्वी सीबीएसई बोर्डामध्ये विद्यार्थ्यांसाठी एक वेगळी व्यवस्था होती. जर एखादा विद्यार्थी एखाद्या विषयात नकल करताना पकडला गेला आणि त्या विषयाचा निकाल रद्द करण्यात आला, तर त्याला आपल्या अतिरिक्त विषयाचे गुण वापरून त्या विषयाची भरपाई करण्याची संधी मिळत होती. अनेक विद्यार्थी सहावा किंवा सातवा विषय घेत असल्याने त्या विषयातील गुणांच्या आधारे त्यांना एकूण निकालात पास घोषित केले जात होते. त्यामुळे काही विद्यार्थ्यांना नकल प्रकरणात पकडले गेल्यानंतरही अंतिम निकालात पास होण्याची संधी मिळत होती. सीबीएसईच्या नोंदीनुसार २०२५ मधील मुख्य बोर्ड परीक्षांमध्ये सुमारे ३० ते ४० टक्के विद्यार्थी असे होते की ज्यांना अनुचित साधनांचा वापर करताना पकडण्यात आले होते. मात्र अतिरिक्त विषयाच्या गुणांच्या मदतीने त्यांना अखेरीस उत्तीर्ण घोषित करण्यात आले. या परिस्थितीमुळे परीक्षा व्यवस्थेच्या निष्पक्षतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत असल्याचे बोर्डाच्या लक्षात आले.
याच पार्श्वभूमीवर सीबीएसईने या नियमांचा आढावा घेण्यासाठी विशेष बैठक घेतली. या बैठकीत असे आढळून आले की अतिरिक्त विषयाच्या गुणांच्या आधारे पास होण्याची व्यवस्था काही विद्यार्थी चुकीच्या पद्धतीने वापरत आहेत. त्यामुळे नकल करण्याच्या घटनांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता निर्माण होत होती. तसेच या व्यवस्थेमुळे प्रामाणिकपणे परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर अन्याय होत असल्याचीही चर्चा झाली. या सर्व बाबींचा विचार करून बोर्डाने नियमांमध्ये बदल करण्याचा निर्णय घेतला आहे. नव्या नियमांनुसार आता जर एखादा विद्यार्थी कोणत्याही विषयात नकल करताना पकडला गेला, तर त्या विषयाचा निकाल तात्काळ रद्द केला जाईल. याशिवाय त्या विषयाची भरपाई करण्यासाठी सहावा किंवा सातवा विषय वापरण्याची परवानगी दिली जाणार नाही.
अशा विद्यार्थ्यांना थेट कम्पार्टमेंट श्रेणीत ठेवण्यात येईल. याचा अर्थ असा की संबंधित विद्यार्थ्याला त्या विषयाची परीक्षा पुन्हा द्यावी लागेल. पुनर्परीक्षा देऊनच त्याला त्या विषयात उत्तीर्ण होण्याची संधी मिळणार आहे. त्यामुळे नकल करणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर आता अधिक कठोर कारवाई होणार आहे. सीबीएसईने स्पष्ट केले आहे की हा नवीन नियम २०२६ पासून कक्षा १०वी आणि १२वीच्या सर्व बोर्ड परीक्षांवर लागू केला जाणार आहे. त्यामुळे आगामी परीक्षांमध्ये सहभागी होणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. शिक्षणतज्ज्ञांच्या मते, बोर्डाचा हा निर्णय परीक्षेतील प्रामाणिकपणा टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो. यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये अभ्यासाबाबत गंभीरता वाढेल आणि नकल करण्याच्या घटनांवर काही प्रमाणात नियंत्रण मिळवता येईल.
सीबीएसईच्या या निर्णयामुळे विद्यार्थ्यांना एक स्पष्ट संदेश देण्यात आला आहे की बोर्ड परीक्षा ही शिस्त आणि प्रामाणिकपणावर आधारित असते. त्यामुळे कोणत्याही प्रकारे अनुचित साधनांचा वापर केल्यास त्याचे थेट परिणाम विद्यार्थ्यांनाच भोगावे लागतील. म्हणूनच विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या तयारीवर भर देत प्रामाणिकपणे परीक्षा देणे आवश्यक आहे. नकल करून यश मिळवण्याचा प्रयत्न केल्यास आता त्याचा फटका थेट निकालावर बसणार आहे आणि संबंधित विषयाची परीक्षा पुन्हा द्यावी लागणार आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करून प्रामाणिक मार्गानेच यश मिळवण्याचा प्रयत्न करणे हेच अधिक योग्य ठरणार आहे.
