रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
PM Narendra Modi IIT Delhi convocation : देशातील सर्वात प्रतिष्ठित संस्थांपैकी एक असलेल्या आयआयटी दिल्लीच्या ५७ व्या दीक्षांत समारंभात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मुख्य पाहुणे म्हणून हजेरी लावली आहे. या समारंभात पंतप्रधान मोदींनी ३,००० हून अधिक विद्यार्थ्यांना पदव्या प्रदान केल्या, ज्यामध्ये ५८७ पीएचडी संशोधकांचाही समावेश आहे. यासोबतच, पंतप्रधानांच्या हस्ते आयआयटी दिल्लीच्या सोनीपत कॅम्पसमध्ये स्थापित ‘परम प्रज्ञा’ या सुपरकंप्यूटरचे औपचारिक उद्घाटन करण्यात आले आहे.
आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स मधील संशोधनाला चालना देण्यासाठी आणि प्रगत संगणकीय वाढत्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आयआयटी दिल्लीने हे पाऊल उचलले आहे. या वेळच्या दीक्षांत समारंभात ‘परम प्रज्ञा’ हे मुख्य आकर्षणाचे केंद्र ठरले आहे. चला तर मग जाणून घेऊया, परम प्रज्ञा म्हणजे काय, तो का खास आहे आणि आयआयटी दिल्लीला त्याची गरज का भासली?
परम प्रज्ञा हा एक AI-आधारित हाय-परफॉर्मन्स सुपरकंप्यूटर म्हणजेच HPC सिस्टम आहे. सामान्य संगणकाप्रमाणे तो रोजच्या कामासाठी बनवलेला नाही. याचा वापर मोठ्या प्रमाणावर डेटा, क्लिष्ट मोजणी (जटिल गणना) आणि उच्च-स्तरीय वैज्ञानिक व तंत्रज्ञान संशोधनासाठी केला जाईल. सोप्या शब्दात सांगायचे तर, जसे सामान्य संगणक एखाद्या कामाला प्रोसेसरच्या मदतीने करतो, अगदी तसाच हा सुपरकंप्यूटर प्रचंड संगणकीय क्षमतेचा वापर करून एकाच वेळी मोठ्या संख्येने गणना करू शकतो. त्यामुळे अशा सिस्टीमचा वापर त्या कामांसाठी केला जातो जिथे प्रचंड डेटा आणि कॉम्प्युटिंग पॉवरची गरज असते.
आजचे प्रगत AI आणि LLM मॉडेल्स मागील मॉडेल्सच्या तुलनेत खूप मोठे आणि क्लिष्ट झाले आहेत. म्हणूनच त्यांना चालवण्यासाठी ‘परम प्रज्ञा’सारखे सुपरकंप्यूटर अत्यंत आवश्यक बनले आहेत:
विशाल डेटा प्रोसेसिंग: नवीन AI मॉडेल्सना ट्रेन करण्यासाठी पेटाबाइट्समध्ये डेटाची आवश्यकता असते. सामान्य सर्व्हरला जो डेटा प्रोसेस करण्यासाठी महिने लागू शकतात, तोच डेटा हा सुपरकंप्यूटर अगदी कमी वेळेत पूर्ण करतो.
अब्जावधी मॅथेमॅटिकल कॅलक्युलेशन: AI पॅटर्न ओळखण्यासाठी एकाच वेळी अब्जावधी क्लिष्ट समीकरणे सोडवतो. ‘परम प्रज्ञा’मध्ये असलेले शक्तिशाली GPUs आणि एक्सीलेटर या AI अल्गोरिदमना विलक्षण वेग प्रदान करतात.
गंभीर संशोधन आणि प्रोजेक्ट्स: औषधांचा शोध, हवामान आणि चक्रीवादळाचा अचूक अंदाज, कर्करोग संशोधन (कॅन्सर रिसर्च) आणि स्मार्ट कृषी (स्मार्ट एग्रीकल्चर) यांसारख्या क्लिष्ट AI प्रकल्पांसाठी हा सुपरकंप्यूटर अतिशय शक्तिशाली ठरेल. या HPC सिस्टममध्ये अनेक प्रोसेसिंग युनिट्स एकत्र येऊन काम करतात.
नॅशनल सुपरकंप्युटिंग मिशन (NSM) अंतर्गत भारतात आतापर्यंत ३७ सुपरकंप्यूटर बसवण्यात आले आहेत. देशातील प्रमुख IITs, IISc, IISER, NIT, C-DAC आणि इतर संशोधन संस्थांमध्ये हे सुपरकंप्यूटर बसवले गेले आहेत. यामध्ये परम सिद्धी (पुणे), परम रुद्र (नवी दिल्ली, मुंबई आणि चेन्नई), परम संगणक (IIT कानपूर), परम प्रवेग (IISc बंगळुरू), परम सेवा (IIT हैदराबाद), परम शिवाय (IIT-BHU, वाराणसी), परम शक्ती (IIT खडकपूर), परम ब्रह्मा (पुणे), परम युक्ती (बंगळुरू) आणि इतर प्रमुख सुपरकंप्यूटर्सचा समावेश आहे.
AI in Management Education: एआयच्या युगात व्यवस्थापन शिक्षणात कसे बदल होत आहेत? जाणून घ्या सविस्तर!
परम प्रज्ञा सुपरकंप्यूटरचा वापर केवळ AI संशोधनापुरता मर्यादित राहणार नाही, तर तो विविध क्षेत्रांमधील संशोधनाला शक्तिशाली कॉम्प्युटिंग सपोर्ट देखील प्रदान करेल. याचा वापर अभियांत्रिकी (इंजिनिअरिंग), कॉम्प्युटर सायन्स, हेल्थकेयर, ऊर्जा (एनर्जी) आणि अत्याधुनिक इनोव्हेशन यांसारख्या अनेक महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये केला जाईल.
