सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
सोनाजी गाढवे / नवराष्ट्र पुणे.
pharma innovation hub : फार्मसी शिक्षणाबरोबरच औषधनिर्मिती, संशोधन, आरएनडी आणि क्लिनिकल रिसर्चचे महत्त्वाचे केंद्र म्हणून पुणे शहर विकसित झाले आहे. फार्मसी महाविद्यालये आणि संशोधन संस्थांमध्ये दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर संशोधन प्रकल्प हाती घेतले जातात. त्यातून रिसर्च पेपर प्रसिद्ध होतात, पेटंट मिळतात. मात्र, या संशोधनाचे पुढे काय होते, हा प्रश्न फार्मसी दिनानिमित्त उपस्थित होत आहे.
अनेक संशोधनांचे निष्कर्ष चांगले असतानाही ते प्रयोगशाळेच्या पलीकडे जात नाहीत. प्रोटोटाइप, तंत्रज्ञान हस्तांतरण, औद्योगिक सहकार्य, स्केल-अप, नियामक मान्यता आणि व्यावसायिकीकरण या पुढील टप्प्यांमध्ये संशोधन अडकते. त्यामुळे ‘पब्लिश मोअर’बरोबरच ‘ट्रान्सलेट मोअर’ आणि ‘कमर्शियलाइजेशन मोअर’वर भर देण्याची गरज तज्ज्ञांकडून व्यक्त होत आहे. फार्मसी महाविद्यालये, फार्मा कंपन्या, सीआरओ, रुग्णालये, संशोधन संस्था, स्टार्टअप्स आणि गुंतवणूकदार यांना एका एकात्मिक इनोव्हेशन इकोसिस्टममध्ये जोडण्याची आवश्यकता आहे. संशोधन प्रकल्प हे उद्योग आणि रुग्णांच्या प्रत्यक्ष समस्यांशी जोडल्यास त्यातून उपयुक्त तंत्रज्ञान आणि उत्पादने विकसित होऊ शकतात.
पुणे कॉलेज ऑफ फार्मसीमध्ये संशोधन आणि शिक्षण यांची सांगड घालण्यात येत असून, मोठ्या प्रमाणावर संशोधन प्रकाशने आणि पेटंट्स आहेत. महाविद्यालयांमध्ये औद्योगिक कन्सल्टन्सी प्रकल्पही सुरू आहेत. मात्र, नव्याने सुरू झालेल्या काही महाविद्यालयांमध्ये संशोधनासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा आणि प्रशिक्षित मनुष्यबळाची कमतरता असल्याने शासनानेही याकडे लक्ष देण्याची गरज आहे.
संशोधनाचे मूल्यमापन केवळ किती पेपर प्रसिद्ध झाले किंवा किती पेटंट मिळाले, यावर न करता किती प्रोटोटाइप तयार झाले, किती तंत्रज्ञान उद्योगाकडे हस्तांतरित झाले, किती स्टार्टअप्स निर्माण झाले आणि किती उत्पादने बाजारात आली, यावरही करण्याची गरज आहे.
GATE 2027 अर्जाची अंतिम मुदत उद्याच; इंजिनिअरिंगच्या विद्यार्थ्यांनी तातडीने भरा फॉर्म!
पुण्यात फार्मसी शिक्षणासोबत संशोधनाची मोठी क्षमता आहे. मात्र, संशोधनातून प्रत्यक्ष उत्पादनापर्यंतचा प्रवास अधिक मजबूत करण्याची गरज आहे. अकॅडमी, इंडस्ट्री, रुग्णालये, सीआरओ आणि गुंतवणूकदार यांना जोडणारी यंत्रणा उभी राहिली पाहिजे. पेटंटपासून प्रोटोटाइप आणि उत्पादनापर्यंत संशोधन नेल्यास त्याचा रुग्णांना मोठा फायदा होईल, असे प्रतिपादन जेएसपीएम जयवंतराव सावंत इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी, हडपसरचे प्राचार्य डॉ. प्रफुल्ल अडकर/पाटील यांनी केले.
फार्मसी क्षेत्रात संशोधन आणि प्रकाशनांची संख्या वाढत आहे. पुणे कॉलेज ऑफ फार्मसीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर संशोधन प्रकाशने आणि पेटंट्स आहेत. आता पुढील टप्प्यात संशोधनाचा औद्योगिक उपयोग वाढविणे आवश्यक आहे. नव्या महाविद्यालयांमध्ये पायाभूत सुविधा आणि संशोधनक्षम मनुष्यबळ निर्माण करण्यासाठी शासनाने निधी आणि प्रभावी धोरणात्मक मदत उपलब्ध करून द्यावी, असे वक्तव्य भारती विद्यापीठाचे प्राचार्य डॉ. आत्माराम पवार यांनी केले.
सध्याचे महाविद्यालयीन संशोधन विविध मानांकन आणि पदोन्नतीच्या निकषांमुळे रिसर्च पेपरकडे अधिक झुकलेले आहे. मात्र, समाज आणि औषध उद्योगाला प्रत्यक्ष उपयोगी ठरणाऱ्या इनोव्हेशनची गरज आहे. त्यामुळे महाविद्यालयांचे मूल्यांकन केवळ प्रकाशनांवर न करता प्रत्यक्ष संशोधन, इनोव्हेशन आणि त्याचा समाजाला होणारा उपयोग यावरही झाले पाहिजे, असे डॉ. राहुल पाडळकर म्हणाले.
फार्मसी शिक्षणात कौशल्य, संशोधनात समस्यांचे समाधान आणि पेटंटमध्ये उत्पादननिर्मितीची दिशा निर्माण झाल्यास पुणे केवळ फार्मसी एज्युकेशन हब न राहता फार्मा इनोव्हेशन आणि कमर्शियलायझेशन हब म्हणून पुढे येऊ शकते. संशोधनाचे अंतिम यश हे केवळ सायटेशनमध्ये नसून, त्यातून विकसित झालेल्या तंत्रज्ञानाचा रुग्ण आणि समाजाला प्रत्यक्ष लाभ मिळण्यात आहे. असे तज्ज्ञांकडून मत व्यक्त जात आहे.
