शनिवार, 5 सप्टेंबर 2026
भारतीय जॅझ चळवळीतील सर्वव्यापी अग्रणी संगीतकार ल्युई बँक्स यांच्या ‘ल्युई बँक्स–अ सिम्फनी ऑफ लव्ह’ या चरित्राचे ११ फेब्रुवारी रोजी त्यांच्या ८० व्या वाढदिवशी मुंबईत प्रकाशन झाले. यावेळी संगीत आणि इतर क्षेत्रांतील आघाडीची व्यक्तिमत्वे उपस्थित होती. त्यांमध्ये शंकर महादेवन, तौफिक कुरेशी, रणजीत बॅरोट, फझल कुरेशी, नीलाद्री कुमार, राकेश चौरसिया, भरत दाभोलकर, जीनो बँक्स, नील बँक्स, लॉरेन बँक्स, ओजस अदीया आणि नायाब उधास आदींचा समावेश होता.
या पुस्तकामध्ये ल्युई बँक्स यांच्याबद्दल त्यांच्या जवळच्या लोकांनी आणि कलाकारांनी आपली मते मांडली आहेत. या सर्वांनी बँक्स यांना भारतीय जॅझ संगीताचा गॉडफादर म्हटले असून भारतातील फ्युजन संगीतातील एक अग्रणी कलाकार असल्याचे नमूद केले आहे. हा ख्यातनाम कलाकार इतरांपेक्षा कसा वेगळा ठरला आणि आजही ऐंशी वर्षाचा हा कलाकार आपली वंशपरंपरा कशा समर्थपणे पुढे घेवून जात आहे, याबद्दल गौरोवोद्गार काढले आहेत. या पुस्तकामध्ये ज्यांनी आपली मते मांडली आहेत, अशांमध्ये उस्ताद झाकीर हुसेन, ड्रम्स शिवमणी, शंकर महादेवन, पियुष पांडे, रणजीत बॅरोट, अलेक पदमसी, प्रल्हाद कक्कर, ब्रॅझ गोन्साल्वीस, नीलाद्री कुमार, कैलाश सुरेंद्रनाथ, भरत दाभोलकर, उषा ऊथुप आदींचा समावेश आहे.
जॅझ चळवळीतील ल्युई बँक्स हे एक सर्वव्यापी असे संगीत कलाकार आहेत. त्यांनी दार्जीलिंग येथे अगदी कुमारवयात एका संगीत बँडचे प्रमुख म्हणून आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली. जॉर्ज बँक्स या आपल्या वडिलांकडून त्यांनी जॅझचे आणि संगीतातील आदर्शांचे धडे त्यांनी घेतले. वडील जॉर्ज हे त्यावेळी भारतातील एक सर्वोत्तम ट्रंम्पेटवादक होते. ल्युई यांनी त्यांच्याकडून जॅझमधील बारीकसारीक गोष्टी आत्मसात केल्या आणि त्यांत प्राविण्य मिळविले. जिथे आधुनिक तालबद्ध संगीत संकल्पना ही काहीतरी वेगळी गोष्ट मानली जायची अशा देशात ते मोठे झाले होते आणि म्हणूनच त्यांचे भारतीय संगीतातातील योगदान हे अत्यंत महत्वाचे ठरते. जेव्हा त्यांनी एका अत्यंत लोकप्रिय अशा जॅझ बँडचे नेतृत्व केले तेव्हा जॅझ बँडप्रमुख म्हणून त्यांचे नाव झाले. पार्क सेंट कॅलकत्तामध्ये १९७०च्या दशकात त्यांनी ‘ल्युई बँक्स ब्रदरहूड’चे नेतृत्व केले. तेव्हापासून आजतागायत ते जॅझ चळवळीतील अग्रणी नेतृत्व राहिले आहेत. त्यांनी भारताला जॅझच्या नकाशावर एक महत्वाचे स्थान मिळवून दिले असून त्यासाठीचे त्यांचे प्रयत्न हे अमूल्य असे आहेत.
ल्युई यांनी ५०हूनही अधिक हिंदी चित्रपटांना, इंडो-जॅझ फ्युजन प्रयोगांना संगीत दिले आहे. त्याशिवाय ५०हूनही अधिक स्टेज संगीत कार्यक्रम आणि नाट्य कार्यक्रम केले आहेत. ईंडी-पॉप संगीत, अन्थम संगीत, लघुपट आणि त्याचबरोबर १५,००० जाहिरात जिंगल्स, टीव्ही मालिका शीर्षकगीते यांना त्यांनी संगीत दिले आहे. दूरदर्शन इंग्रजीच्या बातम्यांची सिग्नेचर ट्यून त्यांनी रचली आहे. त्याशिवाय ‘मिले सूर मेरा तुम्हारा’ आणि ‘स्प्रेड द लाईट ऑफ फ्रीडम’ या दोन अत्यंत गाजलेल्या अशा अन्थमना त्यांनी संगीत दिले आहे.
[read_also content=”उंच नभी उडता पतंग…काळ्या साडीत खुललं अभिनेत्री शर्मिष्ठा राऊतचं सौंदर्य, पाहा तीच्या हळदीकुंकवाचे खास फोटो! https://www.navarashtra.com/entertainment-news-marathi/marathi-actress-sharmishta-raut-after-marriage-first-haldi-kunku-nrst-88678/”]
त्यांनी कॅडबरीच्या ‘क्या स्वाद है’, हमारा बजाज, ब्रिटानियाच्या ‘टिंग टिंग टी टिंग’ यांसारख्या जाहिरात जिंगल्सना संगीत दिले आहे. या चरित्राचे लेखन आशिष घटक यांनी केले आहे. त्यांनी या पुस्तकावरील संशोधनासाठी चार वर्षे खर्ची घातली आहेत. या पुस्तकाचे प्रकाशक रूपा पब्लिकेशन ही संस्था आहे.
