शनिवार, 5 सप्टेंबर 2026
Teacher's Day 2026 : आज आहे गुरू-शिष्य परंपरेचा महान उत्सव; जाणून घ्या शिक्षक दिनाचे भारतीय संस्कृतीतील महत्त्व ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आपल्या आयुष्याच्या जडणघडणीत आई-वडिलांनंतर ज्यांचे स्थान सर्वात महत्त्वाचे आणि आदरणीय असते, ते म्हणजे आपले शिक्षक. शिक्षक केवळ चार भिंतींच्या वर्गात बसवून पुस्तकी ज्ञान शिकवत नाहीत, तर आयुष्याच्या वळणावर योग्य आणि अयोग्य यातील फरक दाखवून आपल्याला एक उत्तम नागरिक बनवतात. बालपणापासून ते अगदी व्यावसायिक यशापर्यंत, प्रत्येक टप्प्यावर आपल्याला मार्ग दाखवणारे, आपल्यातील सुप्त गुण ओळखून त्यांना पैलू पाडणारे आणि अपयशाच्या काळात मार्गदर्शक बनून पाठीशी उभे राहणारे शिक्षकच असतात. त्यांच्या याच अमूल्य योगदानाचा गौरव करण्यासाठी आणि त्यांच्याप्रती मनातील कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी दरवर्षी ५ सप्टेंबर रोजी संपूर्ण भारतभरात ‘राष्ट्रीय शिक्षक दिन’ (National Teachers’ Day) मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.
शिक्षक दिन (Teacher’s Day )५ सप्टेंबर रोजीच साजरा करण्यामागे एक अत्यंत प्रेरक इतिहास आहे. हा दिवस भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती, दुसरे राष्ट्रपती, थोर तत्त्वज्ञ आणि नामांकित शिक्षणतज्ज्ञ डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांची जयंती म्हणून ओळखला जातो. डॉ. राधाकृष्णन यांचा जन्म ५ सप्टेंबर १८८८ रोजी झाला. १९६२ मध्ये जेव्हा ते भारताचे राष्ट्रपती बनले, तेव्हा त्यांच्या काही स्नेही आणि विद्यार्थ्यांनी त्यांचा वाढदिवस थाटामाटात साजरा करण्याची इच्छा व्यक्त केली. त्या वेळी अत्यंत विनम्र भावाने डॉ. राधाकृष्णन म्हणाले होते, “माझा वाढदिवस वेगळा साजरा करण्याऐवजी, जर हा दिवस देशातील सर्व शिक्षकांच्या सन्मानासाठी आणि समर्पणासाठी साजरा केला गेला, तर मला त्याचा सर्वाधिक अभिमान वाटेल.” त्यांच्या या उदात्त विचारांचा मान राखून १९६२ सालापासून ५ सप्टेंबर हा दिवस अधिकृतपणे ‘शिक्षक दिन’ म्हणून साजरा केला जाऊ लागला.
भारतीय संस्कृतीत गुरूंना देवापेक्षाही श्रेष्ठ स्थान देण्यात आले आहे. प्राचीन काळापासून आपल्या देशात ‘गुरु-शिष्य परंपरा’ जोपासली गेली आहे. “गुरूशिवाय ज्ञानाची जोपासना होऊ शकत नाही, गुरूशिवाय मोक्ष मिळू शकत नाही,” या उक्तीप्रमाणे गुरू हे अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश पसरवणारे मशालीसारखे असतात. ते विद्यार्थ्यांच्या मनात सकारात्मक विचार रुजवतात, शिस्तीचे धडे देतात आणि वेळेचे महत्त्व समजून सांगून त्यांना जबाबदार नागरिक बनवतात. जेव्हा जेव्हा आयुष्यात कठीण परिस्थिती येते, तेव्हा शिक्षकांनी दिलेली शिकवण आणि त्यांचा आत्मविश्वास विद्यार्थ्यांना कोणत्याही आव्हानाला सामोरे जाण्याचे बळ देतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : GSLV-F17: भारताची अवकाशात गरुडझेप! इस्रोकडून ‘EOS-05’ भू-प्रतिबिंबन उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण; पंतप्रधानांकडून कौतुक
शिक्षक दिनाच्या दिवशी देशभरातील शाळा, महाविद्यालये आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये अभूतपूर्व उत्साह पाहायला मिळतो. विद्यार्थी आपल्या आवडत्या शिक्षकांना फुले, शुभेच्छा पत्रे (Greetings Cards) देऊन आणि त्यांचा चरणस्पर्श करून आशीर्वाद घेतात. अनेक शाळांमध्ये मोठे विद्यार्थी स्वतः शिक्षक बनून लहान वर्गांना शिकवण्याचा आनंद घेतात आणि शिक्षकांचे जीवन किती जबाबदारीचे असते हे अनुभवतात. या दिवशी निबंध स्पर्धा, वकृत्व स्पर्धा, चित्रकला आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. याशिवाय, भारत सरकारतर्फे देशातील उत्कृष्ट सेवा बजावणाऱ्या शिक्षकांना राष्ट्रपतींच्या हस्ते ‘राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कारा’ने (National Teachers’ Award) गौरवले जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Russian Oil: ‘तेल खरेदीने युद्ध संपणार नाही’; अमेरिकेच्या 100% टॅरिफच्या धमकीला एस. जयशंकर यांचे चोख उत्तर
शिक्षक दिन हा केवळ वर्षातून एकदा सत्कार करण्याचा किंवा पुष्पगुच्छ देण्याचा दिवस नाही, तर त्यांनी शिकवलेल्या तत्त्वांचे आपल्या आयुष्यात आचरण करण्याचा दिवस आहे. आजच्या डिजिटल आणि माहिती तंत्रज्ञानाच्या युगात माहिती सहज उपलब्ध होत असली, तरी त्या माहितीचे योग्य ज्ञानात रूपांतर करण्याचे आणि मूल्यांची जपणूक करण्याचे कार्य केवळ एक शिक्षकच करू शकतो. त्यामुळे आपल्या आयुष्याला आकार देणाऱ्या प्रत्येक गुरूचा आदर करणे आणि त्यांनी दाखवलेल्या सत्मार्गावर चालणे, हीच त्यांच्यासाठी खरी गुरुदक्षिणा ठरेल.
