
Protein Foods: प्रोटीन वाढवण्यासाठी सप्लिमेंट्सचे सेवन करत असाल तर थांबा! दैनंदिन आहारात करा 'या' शक्तिशाली पदार्थांचे सेवन
प्रोटीन वाढवण्यासाठी या पदार्थांचे करा सेवन:
शरीराला नियमित किती प्रोटीनची आवश्यकता असते?
पसप्लिमेंट्सचे सेवन केल्यास शरीराला कोणती हानी पोहचते?
Protein Foods: शरीराला सर्वच विटामिनची योग्य प्रमाणात आवश्यकता असते. विटामिन सी, ए, ई, डी, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम इत्यादी सर्वच घटक शरीरासाठी अत्यंत महत्वाचे आहेत. पण बऱ्याचदा बॉडीबिल्डिंग किंवा जिमला जाणारे लोक प्रोटीन वाढवण्यासाठी वेगवेगळ्या सप्लिमेंट्सचे किंवा गोळ्या औषधांचे सेवन करतात. पण केमिकल आणि हानिकारक घटकांनी तयार केलेल्या सप्लिमेंट्सचे सेवन करणे शरीरासाठी अजिबात चांगले नाही. आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर शरीराला स्नायूंची डागडुजी, विकरांची निर्मिती आणि निरोगी आरोग्यासाठी आहारात पुरेशा प्रोटीनची आवश्यकता असते. प्रोटीन पावडर किंवा सप्लीमेंट्स घेतल्यानंतर शरीरातील प्रोटीनची पातळी वाढते, असे अनेकांना कायमच वाटते. पण त्याऐवजी आहारात वेगवेगळ्या पदार्थांचे सेवन करावे, ज्यामुळे आरोग्य सुधारण्यासोबतच शरीराला आवश्यक प्रमाणात प्रोटीन मिळेल. चला तर जाणून घेऊया.(फोटो सौजन्य – istock)
प्रत्येक व्यक्तीची प्रोटीन्सची गरज त्याच्या शरीरातील स्नायूंच्या हालचालींवर आणि ऊर्जेचे संतुलनावर अवलंबून असते. एका सामान्य प्रौढ व्यक्तीला दररोज प्रति किलो वजनामागे ०.८ ग्रॅम प्रथिने मिळणे आवश्यक आहे. यामुळे शरीरातील प्रथिनांचे प्रमाण संतुलित राहण्यास मदत होते. आहारात कॅलरीज आणि प्रोटीन्स कमी तर ऊर्जेसाठी, हार्मोन्स व एन्झाईम्स बनवण्यासाठी स्नायूंमधील प्रोटीन्स तुटू लागते. कार्बोहायड्रेट्स आणि फॅट्समधून शरीराला पुरेशी ऊर्जा मिळाल्यानंतर प्रोटीनचा वापर फक्त स्नायूंच्या निर्मितीसाठी व शरीर वाढीसाठी केला जातो.
१०० ग्रॅम सोयाबीनमध्ये तब्बल ३५ ते ४० ग्रॅम असते. त्यामुळे दोनदा किंवा तीनदा आहारात सोयाबीनचा समावेश करावा. तुरीची डाळ, मूग, चणा, मटकी यांसारख्या विविध डाळींमधून १०० ग्रॅममागे १८ ते २५ ग्रॅम प्रोटीन शरीराला मिळते. सुका मेवा आणि बिया खाल्ल्यामुळे शरीराला १५ ते २५ ग्रॅम प्रोटीन मिळते. एका अंड्यात ६ ते ८ ग्रॅम उत्तम प्रोटीन्स असते. अंड्याचा पांढरा भाग, साय काढलेले दूध, दही/ग्रीक योगर्ट, चिकन, मासे इत्यादी पदार्थांमध्ये भरपूर प्रमाणात प्रोटीन असते. त्यामुळे महागड्या सप्लिमेंट्सचे सेवन करण्याऐवजी स्वयंपाक घरात उपलब्ध असलेले पदार्थ खावेत.
डाळींमध्ये ‘मेथिओनाईन कमी असते पण लायसीन जास्त असते. तर तांदळामध्ये लायसीन कमी असते तर मेथिओनाईनचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे भात आणि डाळ एकत्र खाल्ल्यामुळे शरीराला अमिनो ॲसिड्स मिळतात. गव्हाच्या पोळीमध्ये नसलेले अमिनो ॲसिड राजमा आणि छोल्याच्या भाजीमधून भरून काढता येईल. दैनंदिन आहारात डाळी, कडधान्ये, अंडी, दूध, भाजीपाला आणि धान्यांचा समावेश केल्यास प्रोटीनची कमतरता भरून निघेल आणि आरोग्य सुधारण्यास मदत होईल.
Ans: शरीरातील प्रोटीनची गरज पूर्ण करण्यासाठी डाळी, कडधान्ये, दूध, दही, पनीर, सोयाबीन, अंडी, मासे आणि चिकन यांसारख्या पदार्थांचा आहारात समावेश करता येतो. योग्य पर्याय व्यक्तीच्या आहारपद्धतीनुसार निवडावेत.
Ans: अनेक लोकांची प्रोटीनची गरज संतुलित आहारातून पूर्ण होऊ शकते. मात्र, गरज वय, वजन, शारीरिक हालचाल आणि आरोग्याच्या स्थितीनुसार बदलते. आहारातून पुरेसे प्रोटीन मिळत नसल्यास तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने सप्लिमेंट्स घेता येतात.
Ans: डाळी, हरभरा, मूग, राजमा, सोयाबीन, टोफू, दूध, दही, पनीर आणि शेंगदाणे हे शाकाहारी प्रोटीनचे चांगले स्रोत आहेत.