शुक्रवार, 7 ऑगस्ट 2026
स्तनपान किती महत्त्वाचे, काय सांगतात तज्ज्ञ (फोटो सौजन्य - iStock)
आईच्या दुधामध्ये बाळाची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणारे अनेक महत्त्वाचे घटक असतात. जन्मानंतर आईकडून येणारे पहिले दूध म्हणजेच कोलोस्ट्रम (चिकाचे दूध) हे विशेषतः रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणाऱ्या घटकांनी समृद्ध असते.
नवजात बाळांची रोगप्रतिकारक शक्ती पूर्णपणे विकसित झालेली नसल्यामुळे त्यांना विविध संसर्गांचा धोका अधिक असतो. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, केवळ आईचे दूध पिणाऱ्या बाळांमध्ये अतिसार (डायरिया) आणि न्यूमोनियासारख्या आजारांचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी होतो. जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार, केवळ स्तनपानामुळे बालकांमध्ये अतिसाराचा धोका कमी होण्यास मदत होते.
दरवर्षी का साजरा केला जातो जागतिक स्तनपान सप्ताह?
संसर्ग कमी होणे आणि प्रतिजैविकांचा वापर यांचा परस्परांशी जवळचा संबंध आहे. प्रतिजैविके ही केवळ जीवाणूंमुळे (बॅक्टेरिया) होणाऱ्या संसर्गांवर प्रभावी असतात; विषाणूंमुळे (व्हायरस) होणाऱ्या संसर्गांवर त्यांचा परिणाम होत नाही. तरीही, काही वेळा लहान मुलांमधील संसर्गांवर अनावश्यकपणे प्रतिजैविके दिली जातात, ज्यामुळे त्यांचा गैरवापर होऊ शकतो.
केवळ स्तनपानामुळे संसर्गाचे प्रमाण आणि त्याची तीव्रता कमी राहिल्यास मुलांना वारंवार आजारी पडण्याची शक्यता कमी होते. परिणामी, प्रतिजैविकांची गरजही कमी भासू शकते. युनिसेफच्या (UNICEF) प्रतिजैविक प्रतिकारशक्ती (Antimicrobial Resistance – AMR) संदर्भातील मार्गदर्शक तत्त्वांमध्येही लवकर आणि केवळ स्तनपानाला संसर्ग प्रतिबंधाचा महत्त्वाचा उपाय मानले आहे.
मात्र, याचा अर्थ असा नाही की स्तनपान करणाऱ्या बाळाला कधीही प्रतिजैविकांची गरज भासणार नाही. जर बाळाला जीवाणूजन्य संसर्ग झाला असेल आणि डॉक्टरांनी प्रतिजैविकांची आवश्यकता सांगितली असेल, तर योग्य उपचार म्हणून ती औषधे घेणे आवश्यक आहे.
आजच्या घडीला प्रतिजैविक प्रतिकारशक्ती (Antimicrobial Resistance – AMR) ही जगासमोरील गंभीर सार्वजनिक आरोग्य समस्या बनली आहे. त्यामुळे संसर्ग टाळणे आणि प्रतिजैविकांचा जबाबदारीने वापर करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
स्तनपान हा संसर्ग रोखण्याचा प्रभावी मार्ग ठरू शकतो. लसीकरण, हातांची स्वच्छता, स्वच्छता राखणे, योग्य पोषण आणि वेळेवर उपचार यांसोबतच स्तनपानामुळेही मुलांमधील संसर्गाचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होऊ शकते. युनिसेफच्या माहितीनुसार, विकसनशील देशांमध्ये स्तनपानाचे प्रमाण वाढल्यास अतिसार आणि श्वसनसंस्थेशी संबंधित अनेक संसर्ग टाळता येऊ शकतात.
World Breastfeeding Week: नवजात बालकांसाठी स्तनपान का महत्त्वाचे, आई-बाळाची पहिली भेट
स्तनपानाला प्रोत्साहन देण्याची जबाबदारी केवळ आईची नसून संपूर्ण कुटुंब, कार्यस्थळे, आरोग्यसेवा कर्मचारी आणि समाज यांनीही स्तनपान करणाऱ्या मातांना आवश्यक ते सहकार्य आणि अनुकूल वातावरण उपलब्ध करून दिले पाहिजे.
बाळाच्या आयुष्यातील पहिल्या सहा महिन्यांत केवळ आईचे दूध देणे हे त्याच्या योग्य पोषणासाठी आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. संसर्ग रोखण्यास मदत झाल्यामुळे प्रतिजैविकांचा अनावश्यक वापर कमी होण्यासही स्तनपानाचा सकारात्मक हातभार लागू शकतो. त्यामुळे बालकांच्या निरोगी भविष्यासाठी स्तनपानाला प्रोत्साहन देणे ही काळाची गरज आहे.
