मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
प्रदूषण नियंत्रणाची जबाबदारी वास्तुविशारदांवर का? आक्षेप 'वास्तुकला परिषदे'चा मुंबई पालिकेच्या निर्णयाला आक्षेप
Mumbai News: मुंबईतील वाढत्या वायू प्रदूषणाला आळा घालण्यासाठी बांधकामाच्या ठिकाणी प्रदूषण नियंत्रण उपायांची अमलबजावणी करण्याचे बंधनकारक हमीपत्र वास्तुविशारदांकडून घेण्याच्या मुंबई महापालिकेच्या निर्णयाला ‘वास्तुकला परिषदे’ ने (काउन्सिल ऑफ आर्किटेक्चर) जोरदार आक्षेप घेतला आहे. बांधकाम किंवा पाडकामाच्या जागेवर प्रत्यक्ष उपाययोजना राबवणे ही जागामालक, विकासक आणि कंत्राटदाराची जबाबदारी असून त्याचा भार वास्तुविशारदांवर टाकता येणार नाही, अशी स्पष्ट भूमिका घेत पालिकेने या परिपत्रकात तातडीने सुधारणा करावी, अशी मागणी परिषदेने पालिका आयुक्तांकडे पत्राद्वारे केली आहे.(फोटो सौजन्य – AI)
उच्च न्यायालयाच्या निर्देशानुसार मुंबई महापालिकेने २ सप्टेंबर २०२६ रोजी एक परिपत्रक जारी केले होते. बांधकाम आणि पाडकामाच्या ठिकाणी धूळ व वायू प्रदूषण रोखण्यासाठीच्या नियमांची पूर्तता करण्याबाबत वास्तुविशारदांकडून हमीपत्र घेणे या परिपत्रकाद्वारे बंधनकारक करण्यात आले आहे. यावर केंद्र सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील स्वायत्त वैधानिक संस्था असलेल्या ‘वास्तुकला परिषदे’चे निबंधक दीपक कुमार यांनी पालिका आयुक्तांना पत्र पाठवून परिषदेची भूमिका मांडली आहे.
‘वास्तुविद् कायदा, १९७२’ आणि त्याअंतर्गत तयार करण्यात आलेल्या ‘व्यावसायिक आचारसंहिता नियमावली, १९८९’ चा दाखला देत परिषदेने म्हटले आहे की, नोंदणीकृत वास्तुविशारद केवळ त्यांच्या व्यावसायिक कक्षेत येणाऱ्या कर्तव्यांसाठीच उत्तरदायी असतात. पालिकेच्या या अटीमुळे वास्तुविशारदांवर त्यांच्या वैधानिक व व्यावसायिक जबाबदाऱ्यांच्या पलीकडचे दायित्व लादले जात असून, ते केंद्रीय कायद्याच्या चौकटीला बाधा पोहोचवणारे आहे. त्यामुळे महापालिकेने २ सप्टेंबरच्या परिपत्रकात योग्य ते स्पष्टीकरण देऊन त्यात दुरुस्ती करावी, प्रत्यक्ष बांधकाम व्यवस्थापनाशी संबंधित घटकांवरच जबाबदारी निश्चित करावी आणि या प्रकरणी केलेल्या कारवाईची माहिती परिषदेला द्यावी, अशी मागणी या पत्रात करण्यात आली आहे.
वायुप्रदूषण रोखण्यासाठी पालिकेने हाती घेतलेल्या मोहिमेला आणि उच्च न्यायालयाच्या आदेशांचे पालन करण्याच्या उद्दिष्टाला परिषदेने पूर्ण पाठिंबा दर्शवला आहे. मात्र, बांधकामाच्या जागेवर प्रत्यक्ष काम सुरू करणे, पाडकाम करणे तसेच प्रदूषण नियंत्रण उपायांची दैनंदिन अंमलबजावणी करणे ही सर्वस्वी जबाबदारी जागामालक, विकासक, प्रत्यक्ष बांधकाम कंत्राटदार आणि प्रकल्प व्यवस्थापन यंत्रणेची असते. वास्तुविशारद केवळ आराखड्यापुरते मर्यादित असतात; प्रत्यक्ष जागेवरील दैनंदिन कामावर त्यांचे नियंत्रण नसते. त्यामुळे तिथे घडणाऱ्या प्रत्येक कृती, त्रुटी किंवा नियमांच्या उल्लंघनाची कायदेशीर व व्यावसायिक जबाबदारी वास्तुविशारदांवर लादणे अयोग्य आहे, असा युक्त्तिवाद परिषदेने केला आहे.
