मध्यवर्ती कारागृहात क्षमता फक्त 1800,(File Photo : Jail)
नागपूर : देशभरातील कारागृहांमध्ये एकूण 5 लाख 70 हजार कैदी आहेत. त्यापैकी 1 लाख 40 हजार शिक्षा भोगत आहेत तर 4 लाख 30 हजार कैदी विचाराधीन आहेत. म्हणजेच विचाराधीन कैद्यांची टक्केवारी 76 एवढी आहे. देशातील 50 टक्के कारागृहात क्षमतेपेक्षा अधिक कैदी आहेत. केवळ नागपूर मध्यवर्ती कारागृहाचा विचार केला तर या कारागृहाची कैदी क्षमता 1800 आहे. मात्र, येथे 3000 कैदी ठेवण्यात आले आहेत.
तुरुंग व्यवस्थापनात प्रथम तीनमध्ये तामिळनाडू, कर्नाटक आणि केरळ तर शेवटून तीनमध्ये उत्तरप्रदेश, झारखंड आणि उत्तराखंड या राज्याचा क्रमांक लागतो. महाराष्ट्र दहाव्या क्रमांकावर आहे. नुकताच ‘इंडिया जस्टिस रिपोर्ट 2025’ अहवाल सादर करण्यात आला. हा अहवाल भारताच्या सुलभ, कार्यक्षम आणि समावेशक न्याय सुनिश्चित करण्याच्या आकांक्षा आणि आव्हानांवर प्रकाश टाकतो. आयजेआर 2025 मध्ये पोलिस, न्यायव्यवस्था, तुरुंग आणि कायदेशीर मदत या चार क्षेत्रांमध्ये राज्यांच्या कामगिरीचा मागोवा घेण्यात आला.
राज्यातील सर्वात जुने कारागृह
अनेक वर्षांपासून नागपूर मध्यवर्ती कारागृह शहराबाहेर हलविण्याचा विचार सुरू आहे. नागपूर नागपूर मध्यवर्ती कारागृह ब्रिटिशांनी 1864 साली बांधले होते. राज्यातील हे राज्यातील हे सर्वात जुने कारागृह आहे. इंग्रजांनी अशी रचना निर्माण केली जी आजतागायत वापरात आहे. मात्र, आता इमारतीच्या भिंती कमकुवत झाल्या आहेत.
नागपूर आता स्मार्ट सिटी होत असले तरी…
नागपूर आता स्मार्ट सिटी होत असले तरी कारागृह जुन्याच धर्तीवर सुरू आहे. कारागृहाच्या क्षमतेपेक्षा 30 टक्के अधिक कैदी येथे राहतात. एवढेच नाही तर कर्मचाऱ्यांचीही मोठी कमतरता आहे. कारागृह विभागाच्या जागेचा विकास व्हावा, अशी केंद्रीयमंत्री गडकरी यांची इच्छा आहे.
1800 ची क्षमता 3 हजार कैद
न्यायालयाने शिक्षा ठोठावलेले तसेच विचाराधीन अशी बंदीवानांची वर्गवारी केली जाते. मध्यवर्ती नागपूर कारागृहाची क्षमता 1800 कैद्यांची असली तरी प्रत्यक्षात 3 हजार कैदी आहेत. त्यातही अतिशय संवेदनशील म्हणजे बॉम्बस्फोट, नक्षली, एमपीडीएसारखे कुख्यात बंदी येथे कैद आहेत. मात्र, सुरक्षा रक्षकांची संख्या केवळ 272 आहे. प्रत्यक्षात मात्र, 200 सुरक्षा रक्षकच असतात.
