भारतीय सिनेमाला लाभलेली पहिला महिला एडिटर; ज्यांच्याशिवाय ‘राजा हरिश्चंद्र’ सिनेमा आजही अपूर्णच

भारतीय चित्रपटसृष्टीची सुरुवात म्हटलं की पहिले आठवतात ते दादासाहेब फाळके. फाळकेंना भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक म्हणतात. राजा हरिश्चंद्र या सिनेमाने भारतात सिनेमाची नांदी सुरु झाली.

• भारतीय सिनेमाला लाभलेली पहिला महिला एडिटर;
• ज्यांच्याशिवाय ‘राजा हरिश्चंद्र’ सिनेमा आजही अपूर्णच

भारतीय चित्रपटसृष्टीची सुरुवात म्हटलं की पहिले आठवतात ते दादासाहेब फाळके. फाळकेंना भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक म्हणतात. राजा हरिश्चंद्र या सिनेमाने भारतात सिनेमाची नांदी सुरु झाली. पण तुम्हाला माहितेय का सिनेमामागे एका स्त्रिचा देखील हातभार होता. तर घडलं असं की, राजा हरिश्चंद्र सिनेमाच्या शुटींगचं शिवधनुष्य पेलताना फाळकेंना अनेक अडचणींना सामोरं जावं लागलं. त्यावेळी त्य़ांच्या पाठीशी होत्या त्या म्हणजे सरस्वतीबाई फाळके. सरस्वतीबाईंनी फक्त फाळकेचं घरच सांभाळलं नाही तर त्यांची स्वप्नं पूर्ण करण्यासाठी जीवाचं रान देखील केलं. स्त्री घर आणि काम दोन्ही एकत्रितपणे सांभाळू शकते हे सरस्वती बाईंनी पटवून दिलं. सरस्वतीबाईंनी राजा हरिश्चंद्र या सिनेमाचं एडिटींग केलं.

सिनेमाचं एडिटींग करणाऱ्या त्या पहिला महिला भारतीय होत्या. या सिनेमाच्या शुटींग दरम्यान असलेल्या कलाकारांच्या जेवणापासून ते तांत्रिक बाबींपर्यंत त्यांनी सगळ्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. एवढंच नाही तर पहिल्या सिनेमासाठी दादासाहेबांना पैशांची चणचण भासायला लागली. त्यावेळी मागचा पुढाकार कसलाही विचार न करता सरस्वतीबाईंनी दागिने विकले.आणि भांडवल उभं केलं.

मराठी अभिनेत्रीने गुपचूप उरकलं लग्न, युवा उद्योजकाशी बांधली लग्नगाठ; पाहा फोटो

तो काळ आणि आजचा काळ यात फरक जरी खूप असला तरी सरस्वतीबाईंचं श्रेय मोठं आहे. आजच्या काळात आपण सिनेमा पाहताना अनेक तांत्रिकबाबी पाहत असतो. पण त्या काळी हे एडिटींग कसं करण्यात आलं आणि सरस्वती बाईंनी ही जबाबदारी लिलया कशी पेलली ते जाणून घेऊयात.

केमिकल्समध्ये फिल्मचे रोल वाळवण्याचं काम स्वत: सरस्वतीबाई करत होत्या. यानंतर सिक्वेलनुसार फिल्मच्या रिळ लावण्याचं काम त्या तासन् तास करत होत्या. त्यानंतर प्रत्येक फिल्मची बारकाईने तपासणी करणं या सर्वकामामुळे सिनेमा क्षेत्रातील पहिली महिला एडिटर म्हणून आणि तंत्रज्ञ म्हणून त्यांनी ओळख निर्माण केली. खरंतर राजा हरिश्चंद्र सिनेमा फक्त दादासाहेबांचा विजय नव्हता तर या सिनेमासाठी सरस्वतीबाईंनी घेतलेले कष्ट देखील मोजमाप करता येणार नाही असे होते. आज सिनेमॅटोग्राफर आणि एडिटर असणं सर्वसामान्य असलं तरी त्याकाळी हे शिवधनुष्य पेलणं महाकठीण काम होतं. तांत्रिक बाबी तर आहेतच पण सामाजात असलेली स्त्रीबाबतच्या मानसिकतेला खतपाणी न घालता सरस्वतीबाईंनी पतीची साथ सोडली नाही. आजंही राजा हरिश्चंद्र सिनेमा सरस्वतीबाईंशिवाय अपूर्णच.

परीक्षेत Dhurandhar, आदित्य धरच्या चित्रपटातील पात्रे अकाउंट्सच्या पेपरात, विद्यार्थ्यांना विचारले पात्रांवर आधारित प्रश्न