फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू पंचांगातील अधिक मास हा अत्यंत पवित्र, धार्मिक आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा मानला जातो. साधारणपणे दर ३२ महिने १६ दिवसांनी एक अतिरिक्त महिना येतो, त्यालाच “अधिक मास”, “पुरुषोत्तम मास” किंवा काही भागांत “धोंड्याचा मास” असे म्हटले जाते. महाराष्ट्रात या महिन्याशी संबंधित अनेक पारंपरिक प्रथा, समजुती आणि कौटुंबिक विधी आजही जपले जातात.
हिंदू पंचांग हे चांद्र गणनेवर आधारित आहे, तर सूर्यवर्ष आणि चांद्रवर्ष यामध्ये साधारण ११ दिवसांचे अंतर पडते. हे अंतर भरून काढण्यासाठी सुमारे तीन वर्षांनी एक अतिरिक्त महिना जोडला जातो. हाच अधिक मास होय. धार्मिकदृष्ट्या हा महिना भगवान विष्णूंच्या “पुरुषोत्तम” स्वरूपाला समर्पित मानला जातो. या काळात जप, तप, दान, व्रत, पारायण, तीर्थस्नान आणि सत्संग यांना विशेष महत्त्व असते.
महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात अधिक मासाला “धोंड्याचा मास” असे संबोधले जाते. “धोंडा” म्हणजे दगड किंवा ओझे. यामागे काही लोकपरंपरा आणि समजुती आहेत.
गावाकडील बोलीभाषेत अधिक मासाला “धोंड्याचा महिना आला” असे हलक्या विनोदी स्वरूपात म्हटले जाई. यामध्ये अपशकुनाचा अर्थ नसून लोकसंस्कृतीतील भाषिक परंपरा दिसून येते.
महाराष्ट्रात अधिक मासात “जावयाचे वाण” देण्याची एक जुनी परंपरा आहे. मुलगी आणि जावई यांना सन्मानाने घरी बोलावून त्यांचे औक्षण केले जाते. विशेषतः पहिला अधिक मास असेल तर हा समारंभ मोठ्या उत्साहात केला जातो.
प्रदेशानुसार प्रथा बदलतात; पण साधारणपणे पुढील वस्तू दिल्या जातात
धोंडा (दगड किंवा प्रतीकात्मक वस्तू)
“धोंड्याचा मास” म्हणून काही ठिकाणी छोटा दगड किंवा धोंड्याचे प्रतीक दिले जाते. त्यामागील अर्थ असा की आयुष्यातील संकटे धोंड्यासारखी दूर जावीत.
वस्त्रे, धोतर, शर्ट, फेटा, अंगरखा, टॉवेल आजकाल आधुनिक कपडेही दिले जातात. तसेच सोन्या-चांदीच्या वस्तू काही कुटुंबांत अंगठी, चेन, चांदीचे नाणे, चांदीची ताट-वाटी देण्याची प्रथा आहे.
जावयासाठी खास जेवण बनवले जाते, यातून प्रेम आणि आदर व्यक्त केला जातो.
अधिक मासातील जावयाचा सन्मान हा केवळ भेटवस्तू देण्यापुरता मर्यादित नाही. त्यामागे कौटुंबिक प्रेम, नात्यांतील आदर आणि जिव्हाळा व्यक्त करण्याची भावना असते. पूर्वी मुली माहेरी कमी येत असत. त्यामुळे अशा निमित्ताने मुलगी-जावयाला बोलावून सन्मान केला जाई. यामुळे नातेसंबंध अधिक दृढ होत.
शास्त्रांनुसार अधिक मासात केलेले दान विशेष पुण्यदायी मानले जाते.
अधिक मास हा अत्यंत पुण्यदायी मानला जातो. या काळात केलेले दान, जप, उपासना आणि वाचन यांना अनेकपटीने फळ मिळते अशी श्रद्धा आहे.
“श्रीभागवत”, “रामरक्षा”, “विष्णुसहस्रनाम” पारायण, गीता वाचन, दानधर्म, अन्नदान, तीर्थस्नान, एकादशी व्रत..
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: लोकपरंपरेनुसार या महिन्यात विवाह किंवा मोठी शुभकार्ये टाळली जात असल्यामुळे काही ठिकाणी त्याला “धोंड्याचा मास” असे संबोधले जाते.
Ans: “धोंडा” म्हणजे दगड किंवा बाजूला ठेवलेली वस्तू. अधिक मास हा अतिरिक्त महिना असल्याने लोकभाषेत त्याला हे नाव दिले गेले असे मानले जाते.
Ans: धार्मिक श्रद्धेनुसार या महिन्यात केलेली पूजा आणि सत्कर्म अधिक पुण्यदायी मानले जातात.
.png "Videos"){kind=small}
