बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
सनातन संस्कृतीत अनेक प्रकारच्या विवाहांचे वर्णन केले आहे, तर इतर धर्मांमध्ये लग्नाला ‘करार’ म्हणून पाहिले जाते, ज्यामध्ये पती-पत्नी लोकांसमोर मान्यता देतात. सनातन धर्मात, विवाह हा 16 विधींपैकी एक मानला जातो, जो अग्नीला साक्षी ठेवून पूर्ण केला जातो. आज हिंदू धर्मात एक पत्नी विवाह प्रचलित आहे आणि जवळजवळ त्याच प्रकारची विवाह पद्धत स्वीकारली जाते. आपण दोन प्रकारचे लग्न ऐकले आहेत. अरेंज मॅरेज आणि लव्ह मॅरेज. पण तुम्हाला माहिती आहे का की सनातन धर्मात 8 प्रकारच्या विवाहांचे वर्णन केले आहे. महाभारतात या सर्व प्रकारच्या विवाहांचे तपशीलवार वर्णन केले आहे.
असा विवाह ज्यामध्ये एका कुटुंबातील चांगल्या पोशाखात आणि अलंकारात असलेल्या मुलीचे लग्न दुसऱ्या कुटुंबातील सक्षम आणि शिकलेल्या पुरूषाशी केले जाते. या प्रकारच्या लग्नात, मुलाचे शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर वराचे कुटुंब वधूच्या कुटुंबाकडे प्रस्ताव घेऊन जाते. मुलीव्यतिरिक्त, वराच्या कुटुंबाकडून इतर कोणतीही मागणी नाही आणि कोणताही आर्थिक व्यवहार यात गुंतलेला नाही.
या लग्नात मुलीचे लग्न तिच्या कुटुंबाने यज्ञ विधी करत ऋत्विजशी लावले आहे. याचा अर्थ असा की दान हे कोणत्यातरी धार्मिक विधीमध्ये केले जाते. इथे वधूचे कुटुंब जुळणारा शोधते.
असा विवाह ज्यामध्ये मुलीचे लग्न एका ऋषीशी केले जाते. त्या बदल्यात, ऋषी वधूच्या कुटुंबाला गाय आणि बैलची जोडी देतात. या लग्नासाठी दोन्ही पक्षांकडून नातेसंबंधाचा शोध घेतला जाऊ शकतो.
असा विवाह ज्यामध्ये वधू आणि वर समान भागीदार म्हणून धार्मिक आणि सामाजिक कर्तव्ये पार पाडण्याच्या आणि संतती उत्पन्न करण्याच्या स्पष्ट हेतूने लग्न करतात. यामध्ये मुलीचे कुटुंब जुळणी शोधते.
यामध्ये मुलगा आणि मुलगी परस्पर संमतीने लग्न करतात. या प्रकारच्या विवाहाला ब्राह्मणांनी प्रोत्साहन दिले नाही, परंतु ते इतरांना, विशेषतः क्षत्रियांना, मान्य होते. या लग्नासाठी राजा दुष्यंतने शकुंतलाचे मन वळवले होते.
असा विवाह ज्यामध्ये वर आणि त्याचे कुटुंब वधूच्या कुटुंबाला किंमत देतात.
असा विवाह ज्यामध्ये शक्तीचे प्रदर्शन करून आणि मुलीच्या नातेवाईकांना भांडणात हरवून मुलीला जबरदस्तीने पळवून नेले जाते. या प्रकारच्या लग्नाची परवानगी फक्त क्षत्रियांना होती. या लग्नाद्वारे भीष्मांनी आपल्या भावांसाठी अंबिका, अंबा आणि अंबालिका आणली.
असा विवाह ज्यामध्ये वर कपट आणि फसवणूक करून वधूशी लग्न करतो. हे लग्न पूर्णपणे अस्वीकार्य आहे आणि सर्वांसाठी निषिद्ध आहे.
हिंदू धर्मग्रंथांच्या ऋषी आणि तज्ज्ञांच्या मते, लग्नाचे पहिले चार प्रकार सर्वात योग्य मानले जातात आणि शेवटचे दोन सर्वात कमी योग्य मानले जातात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तू, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/ बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navrashtra या तथ्यांची पुष्टी करु शकत नाही)
