सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
सोमवती अमावस्येला भारतातील सर्वाधिक गर्दी हरिद्वार येथील ‘हर की पौडी’ (Har Ki Pauri) घाटावर होते. शास्त्रानुसार सोमवती अमावस्येला गंगा नदीत स्नान केल्याने सर्व पापांतून मुक्ती मिळते आणि अक्षय पुण्याची प्राप्ती होते. त्यामुळे या दिवशी देशभरातून लाखो भाविक पहाटेपासूनच गंगा स्नानासाठी गोळा होतात. स्नानानंतर लोक भगवान शिवाची पूजा करतात आणि घाटावर पितृतर्पण (पूर्वजांसाठी प्रार्थना) करतात.
भगवान शिव आणि कालभैरवाची नगरी असलेल्या उज्जैनमध्ये सोमवती अमावस्येला अभूतपूर्व गर्दी पाहायला मिळते. सोमवारी अमावस्या असल्याने बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेल्या महाकालेश्वर मंदिरात भल्या पहाटे होणाऱ्या ‘भस्म आरती’साठी आणि दर्शनासाठी मैलोनमैल लांब रांगा लागतात. तसेच शिप्रा नदी आणि त्रिवेणी घाट: भाविक येथील शिप्रा नदीत पवित्र स्नान करतात. तसेच उज्जैनमधील ‘त्रिवेणी घाटा’वर नवग्रह आणि शनी देवाच्या पूजेसाठी प्रचंड गर्दी होते. या दिवशी पितृदोष निवारणासाठी ‘नारायण बली’ सारखे विधी मोठ्या प्रमाणावर केले जातात.
‘मोक्षनगरी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या काशीमध्ये सोमवती अमावस्येचे महत्त्व द्विगुणित होते. सोमवारी भगवान शंकराचा वार आणि अमावस्या एकत्र आल्याने काशी विश्वनाथ मंदिरात दर्शनासाठी लाखोंची गर्दी होते. यावेळी भाविक दशाश्वमेध घाट, अस्सी घाट आणि मणिकर्णिका घाटावर गंगा स्नान करतात. या दिवशी काशीमध्ये पूर्वजांच्या मोक्षासाठी पिंडदान करण्याची जुनी परंपरा आहे.
हरियाणातील कुरुक्षेत्र येथील ब्रह्म सरोवर हे सोमवती अमावस्येच्या स्नानासाठी अत्यंत पवित्र मानले जाते. पौराणिक कथांनुसार, सोमवती अमावस्येला कुरुक्षेत्रातील पवित्र सरोवरांमध्ये स्नान केल्याने सूर्यग्रहणाच्या वेळी केलेल्या स्नानाइतकेच पुण्य मिळते. त्याचबरोबर येथे लाखो लोक एकत्र येऊन पिंडदान करतात आणि आपल्या पूर्वजांचे स्मरण करतात.
गंगा, यमुना आणि सरस्वती या तीन नद्यांचा मिलाफ असलेल्या प्रयागराज संगमावर सोमवती अमावस्येला भाविकांचा महासागर उसळतो. संगमावरील स्नान हे माणसाला जन्म-मृत्यूच्या चक्रातून मुक्त करणारे मानले जाते. येथे स्नानासोबतच मोठ्या प्रमाणावर दानधर्म (जसे की अन्नदान, वस्त्रदान) केला जातो. घाटांवर शेकडो पुरोहित भाविकांकडून पितृ पूजा करून घेतात.
दक्षिण भारतातील सर्वात प्रमुख तीर्थक्षेत्र असलेल्या रामेश्वरम येथे सोमवती अमावस्येला प्रचंड गर्दी असते. रामायणातील ऐतिहासिक संदर्भामुळे या जागेला पितृ कर्मासाठी सर्वोत्तम मानले जाते. येथे भाविक प्रथम समुद्र किनाऱ्यावरील ‘अग्नी तीर्थम’ येथे स्नान करतात आणि त्यानंतर रामनाथस्वामी मंदिराच्या आवारातील २२ पवित्र विहिरींच्या (तीर्थांच्या) पाण्याने स्नान करतात. येथे अमावस्येला ‘तिला तर्पणम’ (तिळाचे तर्पण) करण्याची विशेष प्रथा आहे.
सोमवार हा शिवाचा वार असल्याने या दिवशी शिवमंदिरांमध्ये (विशेषतः ज्योतिर्लिंगांमध्ये) जलाभिषेक करण्यासाठी लोक गर्दी करतात.
ज्यांच्या पत्रिकेत पितृदोष आहे, ते या दिवशी नदीकिनारी किंवा विशिष्ट मंदिरांमध्ये जाऊन शांतता विधी करतात.
या दिवशी महिला आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी पिंपळाच्या झाडाची १०८ वेळा प्रदक्षिणा घालतात. त्यामुळे ज्या मंदिरांच्या परिसरात जुनी पिंपळाची झाडे आहेत, तिथे महिलांची मोठी गर्दी असते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: सोमवारी येणाऱ्या अमावस्येला सोमवती अमावस्या असे म्हणतात. हिंदू धर्मात या दिवसाला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे.
Ans: या दिवशी पवित्र नदीत स्नान, भगवान शिवाची पूजा, दानधर्म आणि पितृतर्पण करण्याची परंपरा आहे.
Ans: हरिद्वार, ऋषिकेश, उज्जैन, वाराणसी, कुरुक्षेत्र, प्रयागराज आणि रामेश्वरम येथे भाविकांची मोठी गर्दी होते.
