रविवार, 16 ऑगस्ट 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
चातुर्मास सुरू होताच लोकांच्या मनात पूजा आणि धार्मिक विधींविषयी अनेक प्रश्न निर्माण होतात. सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न हा आहे की, या चार महिन्यांत भगवान सत्यनारायणाची पूजा आणि कथापठण करता येते का. अनेकांचा असा विश्वास आहे की, भगवान विष्णू योगनिद्रेत प्रवेश केल्यानंतर पूजा आणि विधींवरही बंदी घातली जाते. मात्र तसे नसून चातुर्मासात पूजा, भजन-कीर्तन, उपवास आणि कथाकथन करण्याची परंपरा आहे. यामुळे भगवान सत्यनारायणाची पूजा करण्याची चिंता दूर होते.
चातुर्मासात सत्यनारायणाची पूजा करता येते. आषाढ महिन्यात आषाढी एकादशीला भगवान विष्णू योगनिद्रेत जातात. यानंतर सावन, भादो, अश्विन आणि कार्तिक महिन्यात चातुर्मास साजरा केला जातो. या काळात पूजा, कथा, स्तोत्र, कीर्तन आणि मंत्रांचे पठण केले जाऊ शकते. देव झोपी गेला म्हणजे भक्तांनी विधी करणे थांबवावे असे नाही.
आषाढ महिन्यातील देवशयनी एकादशीला भगवान विष्णू योगनिद्रेत प्रवेश करतात. हा चातुर्मासाचा प्रारंभ मानला जातो. या काळात भगवान विष्णूची पूजा करणे आणि उपवास करणे याला विशेष महत्त्व आहे. देवशयनी एकादशीला देवाची पूजा केली जाते आणि कथाही ऐकल्या जातात. त्यामुळे, चातुर्मासात पूजा करण्यास मनाई आहे ही कल्पना चुकीची आहे.
सुमारे चार महिन्यांनंतर, कार्तिक महिन्यात देवूथानी एकादशी येते. असे मानले जाते की या दिवशी भगवान विष्णू योगनिद्रेतून जागे होतात. भगवान जागे झाल्यानंतर शुभ विधींना सुरुवात होते. हा काळ विवाह आणि इतर शुभ समारंभांसाठी मार्ग मोकळा करतो. कार्तिक महिन्यात भक्त भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मी यांची विशेष प्रार्थना देखील करतात.
चातुर्मासाच्या चारही महिन्यांचे आपापले धार्मिक महत्त्व आहे. श्रावण महिन्यात भगवान शिवाची पूजा केली जाते आणि उपवास पाळले जातात. भाद्रपद महिन्यात श्रीकृष्ण जन्माष्टमीसारखे प्रमुख सण साजरे केले जातात. अश्विन महिन्यात पितृपक्ष आणि शारदीय नवरात्री साजरी केली जाते. कार्तिक महिन्यात दिवाळी, देवूठनी एकादशी आणि तुळशी विवाह हे सण साजरे केले जातात. जर चातुर्मासात पूजा-अर्चा थांबवली, तर या सणांशी संबंधित धार्मिक परंपरादेखील नाहीशा होतील.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हो. अनेक धार्मिक परंपरांमध्ये चातुर्मासात भगवान विष्णूची पूजा, व्रत आणि कथा-श्रवण करणे शुभ मानले जाते.
Ans: धार्मिक मान्यतेनुसार चातुर्मास हा विष्णू उपासनेसाठी महत्त्वाचा काळ मानला जात असल्याने सत्यनारायण पूजा आणि कथा करता येते.
Ans: चातुर्मासात भगवान विष्णूची भक्ती, नामस्मरण आणि धार्मिक साधना करण्याला विशेष महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे सत्यनारायणाची पूजा करण्याची परंपरा काही कुटुंबांमध्ये आहे.
