Bhagwat Purana: भक्तीमार्ग आणि मोक्षप्राप्तीचे महान ग्रंथ, काय आहे भागवत पुराणाचे महत्त्व

भागवत पुराण हे केवळ धार्मिक ग्रंथ नाही, तर जीवनाला दिशा देणारे आध्यात्मिक ज्ञानसागर आहे. श्रीकृष्णाच्या दिव्य लीलांमधून प्रेम, धर्म, कर्तव्य आणि भक्ती यांचा संदेश मिळतो. म्हणूनच हजारो वर्षांपासून भागवत पुराण सप्ताहाचे आयोजन करण्यात येते.

• भागवत पुराण म्हणजे काय
• भक्तीमार्ग आणि मोक्षप्राप्तीचे महान ग्रंथ
• भागवत पुराणाचे काय आहे महत्त्व

 

 

अठरा महापुराणांमध्ये पाचव्या क्रमांकावर असलेले भागवत पुराण हे हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि लोकप्रिय पुराण मानले जाते. या पुराणात भगवान विष्णूंच्या विविध अवतारांचे वर्णन असले तरी त्यामध्ये विशेषत्वाने भगवान श्रीकृष्णांच्या जीवनचरित्राला आणि भक्तीमार्गाला सर्वोच्च स्थान दिले गेले आहे. त्यामुळे भागवत पुराणाला “भक्तीचे महापुराण” असेही म्हटले जाते.

भागवत पुराणाची रचना

भागवत पुराणाचे रचनाकार महर्षी व्यास मानले जातात. महाभारत आणि इतर पुराणांची निर्मिती करूनही व्यासमुनी समाधानी नव्हते. त्यावेळी नारदमुनींनी त्यांना भगवान विष्णूंच्या भक्तीचे आणि श्रीकृष्णाच्या दिव्य लीलांचे वर्णन करणारे ग्रंथ लिहिण्याचा सल्ला दिला. त्यातूनच भागवत पुराणाची निर्मिती झाली असे मानले जाते. या पुराणात सुमारे १८ हजार श्लोक असून ते १२ स्कंधांमध्ये विभागलेले आहे. प्रत्येक स्कंधात धर्म, भक्ती, ज्ञान, वैराग्य आणि मोक्षमार्ग यांचे सुंदर विवेचन करण्यात आले आहे.

Koradi Mahalakshmi Temple: काय आहे विदर्भातील कोराडी देवी मंदिराचा इतिहास, जाणून घ्या धार्मिक महत्त्व

भागवत पुराणातील प्रमुख विषय

भागवत पुराणात अनेक कथा, आख्यायिका आणि तत्त्वज्ञान सांगितले गेले आहे. भगवान विष्णूंचे विविध अवतार, भक्तीमार्गाचे महत्त्व, श्रीकृष्णाचे बालपण आणि दिव्य लीला, सृष्टीची निर्मिती, धर्म आणि अधर्म यातील संघर्ष, संत, ऋषी आणि भक्तांच्या कथा, मोक्षप्राप्तीचा मार्ग.

भागवत पुराणातील प्रसिद्ध कथा

श्रीकृष्ण जन्मकथा

भागवत पुराणातील सर्वात प्रसिद्ध आणि लोकप्रिय भाग म्हणजे श्रीकृष्ण जन्म आणि त्यांचे बालचरित्र. कंसाच्या अत्याचारातून पृथ्वीला मुक्त करण्यासाठी भगवान विष्णूंनी कृष्णावतार घेतला. देवकीच्या पोटी जन्मलेले कृष्ण गोकुळात यशोदेच्या घरी वाढले.

या कथेमधील प्रसिद्ध प्रसंग

पूतना वध

कालियामर्दन

गोवर्धन पर्वत उचलणे

रासलीला

कंसवध

या कथा भक्ती, प्रेम आणि धर्मरक्षणाचे प्रतीक मानल्या जातात.

प्रल्हाद आणि नरसिंह अवतार

हिरण्यकश्यपू नावाचा अहंकारी राक्षस स्वतःलाच देव मानत होता. पण त्याचा पुत्र प्रह्लाद हा विष्णूभक्त होता. प्रह्लादाचा छळ करण्यासाठी हिरण्यकश्यपूने अनेक प्रयत्न केले, परंतु विष्णूंनी नरसिंह अवतार घेऊन भक्ताचे रक्षण केले. ही कथा भक्तीच्या सामर्थ्याचे श्रेष्ठ उदाहरण मानली जाते.

Astro Tips: पूजेत वापरली जाणारी ‘ही’ झाडे घरात लावल्यास वाढू शकतात समस्या

ध्रुवाची कथा

ध्रुव हा लहान बालक असूनही अपमान सहन करून जंगलात गेला आणि भगवान विष्णूंची कठोर तपश्चर्या केली. त्याच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन विष्णूंनी त्याला अढळ स्थान दिले. आज आकाशातील “ध्रुवतारा” त्याच्याशी जोडला जातो.
ही कथा चिकाटी, श्रद्धा आणि भक्तीचे महत्त्व सांगते.

गजेंद्रमोक्ष

एकदा गजेंद्र नावाचा हत्ती मगराच्या तावडीत सापडला. अनेक प्रयत्न करूनही तो स्वतःची सुटका करू शकला नाही. शेवटी त्याने विष्णूंना प्रार्थना केली. भगवान विष्णूंनी येऊन त्याची सुटका केली.
ही कथा संकटसमयी परमेश्वरावरील श्रद्धेचे सामर्थ्य दर्शवते.

समुद्रमंथन

देव आणि दानवांनी अमृतप्राप्तीसाठी समुद्रमंथन केले. त्यातून अनेक दिव्य रत्ने, लक्ष्मीदेवी आणि अमृत प्रकट झाले. या कथेत सहकार्य, संयम आणि लोभाचे परिणाम स्पष्ट केले आहेत.

अजामिलाची कथा

अजामिल हा पापी जीवन जगत होता. मृत्युसमयी त्याने आपल्या मुलाला हाक मारताना “नारायण” हे नाव घेतले आणि त्यातून त्याचा उद्धार झाला. ही कथा भगवंताच्या नामस्मरणाचे महत्त्व अधोरेखित करते.

राजा परीक्षित आणि शुकदेव संवाद

राजा परीक्षिताला सात दिवसांत मृत्यू येणार असल्याचे कळल्यावर त्यांनी शुकदेव ऋषींना जीवनाचे तत्त्वज्ञान विचारले. त्यावेळी शुकदेवांनी सांगितलेले ज्ञान म्हणजेच भागवत पुराण.
यातून मृत्यू, मोक्ष आणि जीवनाचे खरे तत्त्व समजते.

भागवत पुराणाचे महत्त्व

भागवत पुराणाला हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र स्थान आहे. अनेक ठिकाणी भागवत सप्ताह आयोजित केला जातो. सात दिवस भागवत कथा ऐकल्याने मन शुद्ध होते आणि भक्तीभाव वाढतो असे मानले जाते.

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)