फोटो सौजन्य- pinterest
भारतीय सनातन परंपरेतील अठरा महापुराणांपैकी नारद पुराण हे अत्यंत महत्त्वाचे आणि लोकप्रिय पुराण मानले जाते. हे पुराण देवर्षी नारद मुनी यांच्या नावावर आधारित असून, धर्म, भक्ती, साधना, वेदज्ञान, तीर्थमहिमा, पूजा-विधी, योग, संगीत आणि मोक्षमार्ग यांचे अत्यंत सखोल वर्णन यात आढळते. हे पुराण भक्तिमार्गाचे महत्त्व सांगणारे आणि सामान्य माणसाला धर्माचरणाचा सोपा मार्ग दाखवणारे मानले जाते.
नारद पुराणात भगवान विष्णु यांची भक्ती, नामस्मरण आणि सत्संग यांना अत्यंत महत्त्व दिले आहे. या पुराणामुळे भक्तीमार्ग अधिक सुलभ आणि सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचला असे मानले जाते.
नारद पुराण हे दोन भागांत विभागलेले आहे. पूर्वभाग आणि उत्तरभाग या दोन्ही भागांमध्ये मिळून सुमारे २५ हजार श्लोक असल्याचे सांगितले जाते. विविध विषयांवर विस्तृत माहिती देणारे हे पुराण विश्वकोशासारखे मानले जाते.
या पुराणात धर्मशास्त्र, ज्योतिष, व्याकरण, आयुर्वेद, योग, मंत्रशास्त्र, व्रत-उपवास, तीर्थयात्रा, दानधर्म, मंदिरनिर्मिती, मूर्तिपूजा, संगीतशास्त्र अशा अनेक विषयांचे विवेचन आहे.
नारद पुराणाचा मुख्य आधार म्हणजे भक्ती. भगवान विष्णूंचे नामस्मरण, कीर्तन, भजन आणि सत्संग यामुळे मनुष्याला मोक्ष प्राप्त होतो असे या पुराणात सांगितले आहे. देवर्षी नारद हे स्वतः अखंड “नारायण नारायण” नामस्मरण करणारे होते. त्यामुळे या पुराणात नाममहिमेचे विशेष वर्णन आहे.
मानवाने कसे जीवन जगावे, कोणते आचरण करावे, कोणते कर्म टाळावे याचे मार्गदर्शन या पुराणात आहे. सत्य, दया, दान, क्षमा, संयम, गुरुसेवा, मातापित्यांचा आदर यांना विशेष महत्त्व दिले आहे.
भारतभरातील अनेक पवित्र तीर्थक्षेत्रांचे वर्णन नारद पुराणात सापडते. काशी विश्वनाथ मंदिर, बद्रीनाथ मंदिर, जगन्नाथ मंदिर, रामेश्वरम मंदिर या तीर्थांचे महत्त्व, तिथे केले जाणारे स्नान, दान आणि पूजा यांचे पुण्यफळ सांगितले आहे.
ध्रुव हा लहान मुलगा आपल्या आईच्या अपमानामुळे वनात जाऊन भगवान विष्णूंची कठोर तपस्या करतो. त्याच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन भगवान विष्णू त्याला अढळ स्थान देतात. पुढे ध्रुव तारा म्हणून तो अमर झाला. ही कथा भक्ती, चिकाटी आणि श्रद्धेचे प्रतीक मानली जाते.
प्रल्हाद हा भगवान विष्णूंचा महान भक्त होता. त्याचा पिता हिरण्यकशिपू हा अत्याचारी राजा होता. त्याने प्रल्हादाला अनेक यातना दिल्या, पण प्रल्हादाने विष्णूभक्ती सोडली नाही. शेवटी भगवान नरसिंह अवतार धारण करून हिरण्यकशिपूचा वध करतात.
एक हत्ती म्हणजे गजेंद्र मगराच्या तावडीत सापडतो. संकटसमयी तो भगवान विष्णूंना आर्त हाक मारतो. विष्णू तात्काळ येऊन त्याची सुटका करतात. ही कथा भक्ताच्या हाकेला देव धावून येतात हा संदेश देते.
अजामिल हा पापी जीवन जगत होता. पण मृत्यूसमयी त्याच्या मुखातून “नारायण” हे नाव निघाले. त्यामुळे त्याला विष्णुदूतांनी यमदूतांपासून वाचवले. या कथेत नामस्मरणाचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे.
देव आणि दैत्यांनी अमृतप्राप्तीसाठी केलेल्या समुद्रमंथनाचे वर्णनही नारद पुराणात आढळते. यातून लक्ष्मी
धन्वंतरी, अमृतकलश, कामधेनू, ऐरावत अशा अनेक दिव्य वस्तू प्रकट झाल्या.
नारद मुनी हे देवर्षी म्हणून ओळखले जातात. ते त्रैलोक्यात भ्रमण करून देव, दानव आणि मानवांना धर्ममार्ग दाखवत असत. वीणा हातात घेऊन “नारायण नारायण” म्हणत ते सतत भगवंताचे गुणगान करीत. त्यांना संगीतशास्त्राचे आद्य प्रवर्तक मानले जाते.
नारद पुराण हे केवळ कथा सांगणारे ग्रंथ नाही; तर ते मानवाला धर्म, भक्ती आणि मोक्षाचा मार्ग दाखवणारे जीवनमार्गदर्शक आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: नारद पुराण हे अठरा महापुराणांपैकी एक महत्त्वाचे पुराण आहे. यात धर्म, भक्ती, अध्यात्म, संस्कार, तीर्थयात्रा आणि मोक्षमार्ग यांचे सविस्तर वर्णन आढळते.
Ans: नारद पुराणात विष्णू भक्तीला विशेष महत्त्व देण्यात आले असून भगवान विष्णूंचे नामस्मरण आणि उपासना मोक्षप्राप्तीचा मार्ग मानला आहे.
Ans: नारद पुराणानुसार कलियुगात भक्ती हा ईश्वरप्राप्तीचा सर्वात सोपा आणि प्रभावी मार्ग आहे. श्रद्धेने केलेले नामस्मरण मनुष्याला आध्यात्मिक उन्नतीकडे नेते.
.png "Videos"){kind=small}
