शुक्रवार, 2 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू धर्मामध्ये पितृपक्ष हा पूर्वजांप्रति आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा एक विशेष काळ मानला जातो. या काळात, श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदानासोबतच, खाण्यापिण्याशी संबंधित अनेक परंपरांचेही पालन केले जाते. अशीच एक परंपरा म्हणजे पितृपक्षात भोपळ्याची भाजी तयार करणे. अनेक कुटुंबांमध्ये, भोपळ्याला सात्विक आणि शुद्ध भाजी मानले जाते आणि श्राद्धाच्या जेवणात त्याचा विशेष समावेश केला जातो.
धार्मिक श्रद्धेनुसार, पितृपक्षात पूर्वजांना सात्विक अन्न अर्पण केल्याने त्यांचे आशीर्वाद मिळतात आणि कुटुंबात शांतता व आनंद टिकून राहतो. भोपळ्याबाबतच्या प्रादेशिक परंपरांमध्येही विविधता आढळते. पितृपक्षात भोपळ्याच्या भाजीला इतके महत्त्व का दिले जाते. ते सविस्तर जाणून घेऊया
अमेरिकेत उगम पावलेला भोपळा आज भारतीय स्वयंपाकघरांमधील एक मुख्य पदार्थ आहे. काशीफळ, कुमरा आणि पेठा या नावांनीही ओळखल्या जाणाऱ्या या फळाला आयुर्वेदात औषधी फळ मानले जाते. पितृपक्षात त्याचे महत्त्व अनेक पटींनी वाढते, कारण या काळात अनेक घरांमध्ये कांदा किंवा लसूण न वापरता गोड-आंबट भोपळ्याची भाजी बनवली जाते.
पितृपक्षात आपल्या पूर्वजांसाठी श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान करण्यासोबतच, ब्राह्मणांना जेवण देण्याची आणि त्यांच्यासाठी सात्विक भोजन तयार करण्याचीही परंपरा आहे. या भोजनात धार्मिक आणि पारंपरिक महत्त्व असलेल्या अनेक पदार्थांचा समावेश असतो. यापैकीच एक म्हणजे भोपळ्याची भाजी.
धार्मिक आणि लोकमान्यतेनुसार, पूर्वजांसाठी तयार केलेला नैवेद्य सात्विक आणि शुद्ध असावा. भोपळा हीदेखील एक सात्विक भाजी मानली जाते, म्हणूनच अनेक ठिकाणी श्राद्ध विधींमध्ये त्याचा विशेष वापर केला जातो. असे मानले जाते की, पूर्वजांसाठी तयार केलेला सात्विक नैवेद्य त्यांना प्रसन्न करतो आणि कुटुंबावर त्यांचे आशीर्वाद राहतात.
भोपळ्याचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे तो कांदा आणि लसूण न वापरता सहज बनवता येतो. पितृपक्षात तामसिक पदार्थ टाळले जातात, त्यामुळे ही साधी, सात्विक आणि हलकी भोपळ्याची भाजी श्राद्धाच्या ताटाचा भाग बनते.
भारताच्या विविध भागांमध्ये भोपळ्याशी संबंधित अनेक लोकमान्यता आहेत. काही भागांमध्ये, तो कुटुंबातील ज्येष्ठ मुलाचे प्रतीक म्हणूनही मानला जातो. याच कारणामुळे, काही कुटुंबांमधील स्त्रिया भोपळा थेट कापण्याचे टाळतात. प्रथम, घरातील पुरुष भोपळ्याचे दोन समान भाग करतो आणि नंतर स्त्रिया भाजी तयार करण्यासाठी त्याचे लहान तुकडे करतात. काही ठिकाणी भोपळा एकटा कापण्याची प्रथा नाही. तो अनेकदा लिंबू, मिरची किंवा दुसऱ्या भाजीसोबत कापला जातो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
