फोटो सौजन्य- chatgpt
भारतीय रामायणातील सर्वाधिक प्रसिद्ध प्रसंगांपैकी एक म्हणजे सीता स्वयंवर या स्वयंवरात प्रभू श्रीरामांनी भगवान शिवांचे महाधनुष्य उचलून त्याला प्रत्यंचा चढविण्याचा प्रयत्न केला आणि त्यावेळी ते धनुष्य तुटले. या घटनेनंतर सीतेने श्रीरामांच्या गळ्यात वरमाला घातली. परंतु अनेकांच्या मनात एक प्रश्न निर्माण होतो की,सीता स्वयंवरात श्रीरामांच्या हातातील धनुष्यबाण नेमके कोणी दिले होते? यामागील कथा समजून घेतली तर रामायणातील अनेक महत्त्वाच्या घटनांचा उलगडा होतो.
स्वयंवरात श्रीराम स्वतःचे धनुष्य घेऊन गेले नव्हते. सीता स्वयंवरात श्रीराम स्वतःचे युद्धधनुष्य घेऊन आले नव्हते. ते त्यावेळी महर्षी विश्वामित्र यांच्यासोबत मिथिला नगरीत आले होते. विश्वामित्र ऋषींनी राजा जनकांच्या निमंत्रणावरून राम आणि लक्ष्मण यांना स्वयंवर पाहण्यासाठी आणले होते.
जो वीर भगवान शिवांचे दिव्य धनुष्य उचलून त्यावर प्रत्यंचा चढवेल, त्याच्याशी सीतेचा विवाह होईल. म्हणून श्रीरामांना स्वतंत्र धनुष्य वापरण्याची आवश्यकता नव्हती.
राजा जनकांच्या राजवाड्यात भगवान शिवांचे अत्यंत विशाल आणि दिव्य धनुष्य सुरक्षित ठेवण्यात आले होते. या धनुष्याला पिनाक असे नाव होते. पूर्वी देवतांच्या प्रसन्नतेमुळे हे धनुष्य जनकांच्या पूर्वजांना प्राप्त झाले होते. अनेक पिढ्यांपासून ते राजघराण्यात जतन करून ठेवले गेले होते.
हे धनुष्य इतके जड होते की, ते हलविण्यासाठी अनेक बलवान पुरुषांची आवश्यकता लागत असे. त्यामुळे कोणताही राजा किंवा योद्धा ते सहज उचलू शकत नव्हता.
जेव्हा अनेक राजे, राजकुमार आणि पराक्रमी योद्धे धनुष्य उचलण्यात अपयशी ठरले, तेव्हा महर्षी विश्वामित्रांनी श्रीरामांना आज्ञा दिली. “राम, पुढे जा आणि हे धनुष्य पाहा.” गुरूची आज्ञा मिळाल्यानंतर श्रीराम पुढे गेले. राजा जनकांच्या सेवकांनी किंवा सभेतील अधिकाऱ्यांनी ते शिवधनुष्य त्यांच्या समोर आणले. श्रीरामांनी अत्यंत सहजतेने ते उचलले. म्हणून असे म्हणता येईल की, श्रीरामांना हे धनुष्य वापरण्याची प्रेरणा आणि आज्ञा महर्षी विश्वामित्रांनी दिली, तर धनुष्य राजा जनकांच्या ताब्यातील होते.
लोकप्रिय चित्रांमध्ये किंवा दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये श्रीराम धनुष्यावर बाण चढविताना दाखवले जातात. परंतु वाल्मिकी रामायणात स्वयंवराच्या मुख्य प्रसंगात भर धनुष्य उचलणे आणि त्यावर प्रत्यंचा चढविणे यावर आहे.
श्रीरामांनी प्रत्यंचा चढविताच धनुष्याच्या प्रचंड ताणामुळे ते दोन तुकड्यांत तुटले. त्यामुळे बाण सोडण्याची वेळच आली नाही.
यामुळे “श्रीरामांनी बाण लावला” ही कल्पना प्रामुख्याने नंतरच्या कलात्मक चित्रणांत अधिक आढळते.
सीता स्वयंवरापूर्वी महर्षी विश्वामित्रांनी श्रीरामांना अनेक दिव्य अस्त्रांची विद्या दिली होती. यामध्ये विविध देवतांशी संबंधित दिव्य अस्त्रांचा समावेश होता. ही अस्त्रे केवळ शस्त्रे नव्हती, तर मंत्रशक्तीने चालणारी दिव्य आयुधे होती. ताडका, सुबाहू यांसारख्या राक्षसांचा वध करताना श्रीरामांनी याच विद्येचा उपयोग केला. यामुळे श्रीराम आधीच अद्वितीय पराक्रमी योद्धा झाले होते.
शिवधनुष्य तुटताच संपूर्ण सभागृहात प्रचंड आवाज झाला. सर्व राजे आणि उपस्थित लोक आश्चर्यचकित झाले. राजा जनक अत्यंत आनंदित झाले. त्यांनी घोषित केले की, आता सीतेचा विवाह श्रीरामांशीच होईल. सीतेने लाजत-लाजत श्रीरामांच्या गळ्यात वरमाला घातली आणि स्वयंवर पूर्ण झाले.
त्यानंतर अयोध्येचे राजा दशरथ मिथिलेत आले आणि श्रीराम-सीता तसेच लक्ष्मण-ऊर्मिला, भरत-मांडवी आणि शत्रुघ्न-श्रुतकीर्ती यांचे विवाह मोठ्या उत्साहात पार पडले.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: ते भगवान शिवांचे दिव्य पिनाक (शिवधनुष्य) होते, जे राजा जनकांच्या राजवाड्यात सुरक्षित ठेवलेले होते.
Ans: महर्षी विश्वामित्रांनी श्रीरामांना पुढे जाऊन शिवधनुष्य पाहण्याची आणि ते उचलण्याची आज्ञा दिली होती.
Ans: शिवधनुष्य राजा जनकांच्या ताब्यात होते. सभेतील सेवकांनी ते श्रीरामांसमोर आणले आणि महर्षी विश्वामित्रांच्या आज्ञेनंतर श्रीरामांनी ते उचलले.
.png "Videos"){kind=small}
