international day fight against iuu fishing illegal unreported unregulated marine conservation june-5
International Day Fight Against IUU Fishing 2026 : आपली पृथ्वी नद्या, नाले आणि अथांग पसरलेल्या समुद्रांनी वेढलेली आहे. माणसाला अन्न आणि रोजगार पुरवण्यात सागरी परिसंस्थेचा (Marine Ecosystem) खूप मोठा वाटा आहे. परंतु, मानवाच्या वाढत्या हव्यासापोटी आणि काही समाजकंटकांच्या बेजबाबदारपणामुळे आज आपले समुद्र धोक्यात आले आहेत. समुद्रातील या छुप्या संकटाकडे जगाचे लक्ष वेधण्यासाठी आणि कायदेशीर चौकट मजबूत करण्यासाठी दरवर्षी ५ जून रोजी ‘बेकायदेशीर, अघोषित आणि अनियंत्रित मासेमारी विरोधी आंतरराष्ट्रीय दिवस’ (International Day for the Fight against Illegal, Unreported and Unregulated Fishing – IUU) साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ एक उपचार नसून, समुद्रातील नैसर्गिक संपत्तीची होणारी चोरी रोखण्यासाठी पुकारलेले जागतिक युद्ध आहे.
सर्वसामान्य नागरिकांना ‘IUU मासेमारी’ म्हणजे नक्की काय, हा प्रश्न पडणे स्वाभाविक आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जेव्हा एखादे जहाज किंवा व्यक्ती कोणत्याही देशाच्या कायद्याचे उल्लंघन करून, परवानगी नसलेल्या सागरी क्षेत्रात किंवा बंदी असलेल्या काळात मासेमारी करते, तेव्हा त्याला ‘बेकायदेशीर’ (Illegal) म्हटले जाते. जेव्हा पकडलेल्या माशांची अधिकृत नोंद शासनाकडे किंवा संबंधित विभागाकडे केली जात नाही, तेव्हा ती ‘अघोषित’ (Unreported) ठरते. आणि जेव्हा आंतरराष्ट्रीय नियम धाब्यावर बसवून, पर्यावरणाचा विचार न करता अतोनात मासेमारी केली जाते, तेव्हा त्याला ‘अनियंत्रित’ (Unregulated) मासेमारी म्हणतात. या तिन्ही गोष्टी एकत्र येऊन सागरी जीवसृष्टीचा गळा घोटत आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Sukhoi SJ 100: भारत आणि रशिया पुन्हा एकत्र! 200 सुपरजेट विमानांबाबत मोठा संकेत; विमान वाहतूक क्षेत्रात घडवू शकतो मोठे बदल
या जागतिक समस्येचा सर्वात मोठा फटका किनारपट्टीवर राहणाऱ्या आणि पिढ्यानपिढ्या मासेमारीवर उदरनिर्वाह करणाऱ्या प्रामाणिक मच्छिमारांना बसत आहे. आधुनिक यंत्रसामग्री आणि अजस्र जाळी घेऊन येणारी मोठी बेकायदेशीर जहाजे समुद्रातील माशांचे साठेच्या साठे साफ करतात. यामुळे स्थानिक छोट्या मच्छिमारांच्या जाळ्यात मासे सापडत नाहीत, ज्यामुळे त्यांच्यावर उपासमारीची वेळ आली आहे. याशिवाय, जागतिक अन्न सुरक्षेच्या (Food Security) दृष्टीनेही हे अत्यंत चिंताजनक आहे. जगातील अब्जावधी लोकांचे मुख्य अन्न आणि प्रथिनांचा (Protein) स्रोत असणारे मासे जर अशाच पद्धतीने बेकायदेशीरपणे नष्ट केले गेले, तर भविष्यात अन्नाचा भीषण तुटवडा निर्माण होऊ शकतो.
समुद्राची ही लूट अशीच सुरू राहिली तर येत्या काही दशकांत अनेक दुर्मिळ जलचर प्रजाती नामशेष होतील, ही भीती ओळखून संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेने (UN General Assembly) २०१७ मध्ये या विशेष दिवसाची घोषणा केली. सागरी संसाधनांचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास (Sustainable Development) सुनिश्चित करणे हे याचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. हा दिवस जगभरातील देशांना एकत्र आणून कडक कायदे तयार करण्यासाठी, आधुनिक उपग्रहांच्या (Satellite) साहाय्याने समुद्रावर पाळत ठेवण्यासाठी आणि बेकायदेशीर व्यापारावर बंदी घालण्यासाठी प्रेरित करतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Solar Eclipse: शतकातील सर्वात मोठे सूर्यग्रहण 6 मिनिटे आणि 23 सेकंद दिसणार; जाणून घ्या ते भारतात दिसेल का?
अथांग पसरलेल्या आंतरराष्ट्रीय जलक्षेत्रावर (International Waters) लक्ष ठेवणे हे कोणत्याही एका देशासाठी शक्य नाही. यासाठी जागतिक स्तरावर मजबूत गुप्तचर माहितीची देवाणघेवाण, बंदरांवर कडक तपासणी आणि कडक दंडात्मक कारवाईची आवश्यकता आहे. जेव्हा देश, संस्था आणि स्थानिक मच्छिमार समुदाय एकत्र येऊन जनजागृती करतील, धोरणनिर्मितीमध्ये सहभाग घेतील आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून देखरेख ठेवतील, तेव्हाच या जागतिक आव्हानाला सामोरे जाणे शक्य होईल. आपल्या येणाऱ्या पिढीसाठी जिवंत आणि समृद्ध समुद्र मागे ठेवायचा असेल, तर आजच या ‘IUU’ मासेमारीला पूर्णविराम देणे गरजेचे आहे.
Ans: सागरी जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी दरवर्षी ५ जून रोजी 'बेकायदेशीर, अघोषित आणि अनियंत्रित' (IUU) मासेमारी विरोधी आंतरराष्ट्रीय दिवस साजरा केला जातो.
Ans: संयुक्त राष्ट्रांनी २०१७ मध्ये या दिवसाची घोषणा केली. सागरी संसाधनांचे संवर्धन करणे आणि अन्न सुरक्षेचे रक्षण करणे हे यामागचे मुख्य कारण आहे.
Ans: यामुळे समुद्रातील माशांचे साठे संपतात, स्थानिक मच्छिमारांची उपजीविका धोक्यात येते आणि सागरी पर्यावरणाचा समतोल बिघडतो.
.png "Videos"){kind=small}
