Translation Day : ‘या’ खास दिवशी केला जातो जगाला जवळ आणणाऱ्या ‘ज्ञानदूतांचा’ गौरव; जाणून घ्या 30 सप्टेंबरचा रंजक इतिहास

Translation Day : आंतरराष्ट्रीय अनुवाद दिन दरवर्षी ३० सप्टेंबर रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस भाषा आणि संस्कृती यांच्यात पूल म्हणून काम करणाऱ्या अनुवादकांना समर्पित आहे. भाषिक विविधतेचा आदर करणे आणि वेगवेगळ्या भाषांमध्ये संवादाला प्रोत्साहन देणे हा हा दिवस साजरा करण्याचा उद्देश आहे.

• ३० सप्टेंबरचे आंतरराष्ट्रीय महत्त्व
• भावना व संस्कृतीचा सेतू
• जागतिक विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका

मानवी संस्कृतीच्या विकासात भाषेचे स्थान अत्यंत अढळ आहे. जगात हजारो भाषा बोलल्या जातात आणि प्रत्येक भाषेची स्वतःची वेगळी ओळख, सौंदर्य आणि इतिहास असतो. परंतु, दोन वेगवेगळ्या भाषा बोलणाऱ्या व्यक्ती किंवा समाज जेव्हा एकमेकांशी जोडले जातात, तेव्हा त्यांच्यातील संवादाचे माध्यम बनतात ते म्हणजे अनुवादक (Translators & Interpreters). जगातील भाषिक विविधता जपणे, निरनिराळ्या संस्कृतींमधील दरी मिटवणे आणि जागतिक पातळीवर संवादाला प्रोत्साहन देणे या उद्देशाने दरवर्षी ३० सप्टेंबर रोजी जगभरात ‘आंतरराष्ट्रीय अनुवाद दिन’ (International Translation Day) मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.(Translation Day)

आंतरराष्ट्रीय अनुवाद दिन साजरा करण्याची परंपरा ही सेंट जेरोम (St. Jerome) यांच्या स्मृतीशी जोडलेली आहे. सेंट जेरोम हे बायबलचे लॅटिन भाषेत भाषांतर करणारे आद्य अनुवादक मानले जातात आणि त्यांना अनुवादकांचे संरक्षक (Patron Saint of Translators) म्हटले जाते. ३० सप्टेंबर ४२० रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या या ऐतिहासिक योगदानाच्या स्मरणार्थ आणि आधुनिक काळात भाषेची दरी मिटवणाऱ्या सर्व भाषा तज्ज्ञांच्या मेहनतीला पोचपावती देण्यासाठी संयुक्त राष्ट्र संघाने (UN) २४ मे २०१७ रोजी ३० सप्टेंबर हा दिवस ‘आंतरराष्ट्रीय अनुवाद दिन’ म्हणून अधिकृतपणे घोषित केला.

अनुवाद म्हणजे केवळ शब्दांचे रूपांतर नव्हे: एक सर्जनशील कला

सामान्यतः अनेकांना वाटते की अनुवाद म्हणजे एका भाषेतील शब्दाला दुसऱ्या भाषेत समान शब्द शोधून लिहिणे. परंतु, वास्तव यापेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहे. अनुवाद ही केवळ यांत्रिक प्रक्रिया किंवा तांत्रिक काम नसून ती एक सूक्ष्म, संवेदनशील आणि बौद्धिक कला आहे. जेव्हा एखादा अनुवादक एखाद्या पुस्तकाचा, कवितेचा किंवा कराराचा अनुवाद करतो, तेव्हा त्याला मूळ लेखकाचा विचार, त्यामागील भावना, स्थानिक संस्कृतीचा संदर्भ आणि मूळ भाषेचा आत्मा जपावा लागतो. मूळ अर्थाला किंचितही बाधा न पोहोचवता तो संदेश दुसऱ्या भाषेतील वाचकांपर्यंत सहज सोप्या पद्धतीने पोहोचवणे, हीच अनुवादकाची खरी कसब असते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Great Wall Of China : कशी फुटली चीनची सर्वात मजबूत प्रसिद्ध भिंत? 19 फूट खोल खड्ड्यामुळे चिनी सरकारने घेतला मोठा निर्णय

साहित्य विश्वाचा विचार केल्यास, जर जगभरात अनुवादक नसतील, तर आपल्याला शेक्सपिअरची नाटके, लिओ टॉलस्टॉय किंवा दॉस्तॉयव्हस्कीच्या जगप्रसिद्ध कादंबऱ्या, रवींद्रनाथ टागोरांची ‘गीतांजली’ किंवा भारतीय महाकाव्ये इतर भाषांमध्ये वाचायला मिळाली नसती. जगभरातील साहित्य आपल्यापर्यंत पोहोचवणे आणि आपले साहित्य जगाच्या नकाशावर नेण्याचे मोलाचे काम अनुवादक रात्रंदिवस करत असतात. ते भाषेच्या भिंती ओलांडून वाचकांना जगाच्या पाठीवर कोणत्याही संस्कृतीचा अनुभव घेण्याची संधी उपलब्ध करून देतात.

आधुनिक जग, विज्ञान आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांमधील स्थान

आजचे जग हे ‘ग्लोबल व्हिलेज’ बनले आहे. आंतरराष्ट्रीय व्यापार, जागतिक राजकारण, मुत्सद्देगिरी आणि विज्ञानाच्या क्षेत्रात अनुवादाची भूमिका अत्यंत निर्णायक ठरत आहे. दोन देशांमधील व्यापारी करार असोत, जागतिक आरोग्य संघटनेची महत्त्वाची मार्गदर्शक तत्त्वे असोत किंवा संयुक्त राष्ट्रसंघातील (UN) शांतता चर्चा असोत, तिथे उपस्थित असणारे अनुवादक आणि दुभाषी (Interpreters) रिअल-टाईममध्ये संवादाची दरी मिटवतात. अचूक अनुवादामुळे जगातील मोठे वाद टळू शकतात आणि परस्पर सहकार्य वाढीस लागू शकते.

वैज्ञानिक आणि वैद्यकीय संशोधनातही अनुवादाचे योगदान अफाट आहे. एखाद्या देशात शोधलेले जीवनरक्षक औषध किंवा तंत्रज्ञान जगभरातील इतर देशांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी त्याचा अचूक अनुवाद होणे गरजेचे असते. शैक्षणिक क्षेत्रातही जागतिक स्तरावरील ज्ञान विद्यार्थ्यांपर्यंत त्यांच्या मातृभाषेत पोहोचवण्यासाठी अनुवादक अहोरात्र मेहनत घेत असतात.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Rooppur Nuclear Plant: बांगलादेशच्या प्रगतीवर पाकिस्तानचा जळफळाट; रशियन युरेनियम विमान रोखले, ढाकावर ओढवणार विजेचे संकट

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) च्या युगात मानवी स्पर्शाचे महत्त्व

आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगात ‘गूगल ट्रान्सलेट’ किंवा विविध एआय (AI) टूल्सच्या साहाय्याने एका सेकंदात अनुवाद करणे शक्य झाले आहे. परंतु, तंत्रज्ञान कितीही प्रगत झाले तरी मानवी अनुवादकांचे महत्त्व कधीही कमी होऊ शकत नाही. एआय टूल्स शब्दांचा थेट अनुवाद करू शकतात, परंतु मानवी मनातील भावना, विनोद, उपरोध, सांस्कृतिक संदर्भ आणि तात्विक खोली समजून घेण्याची क्षमता फक्त मानवी बुद्धिमत्तेतच आहे. त्यामुळे डिजिटल युगातही मानवी स्पर्श असलेला अनुवाद अधिक विश्वासार्ह आणि जिवंत मानला जातो.

आपली भाषिक समृद्धी जपण्याचा संकल्प

आंतरराष्ट्रीय अनुवाद दिन हा केवळ भाषा तज्ज्ञांचा उत्सव नसून, तो प्रत्येक भाषिकाला आपल्या मातृभाषेचा अभिमान बाळगण्याची आणि इतर भाषांचा आदर करण्याची प्रेरणा देतो. बहुभाषिकतेला प्रोत्साहन दिल्याने समाजात शांतता, बंधुभाव आणि समावेशकता वाढीस लागते. जगाला अधिक जवळ आणणाऱ्या, ज्ञानाची देवाणघेवाण सुलभ करणाऱ्या आणि भाषांच्या माध्यमातून मानवतेला जोडणाऱ्या सर्व अनुवादकांना आणि भाषा तज्ज्ञांना या दिनानिमित्त मानाचा मुजरा!