National Space Day : ‘शिवशक्ती पॉइंट’ ते प्रज्ञान रोव्हर! ‘राष्ट्रीय अंतराळ दिन’ निमित्त जाणून घ्या इस्रोची सुवर्णगाथा

National Space Day : चांद्रयान-३ च्या चंद्रावरील यशस्वी अवतरणाच्या स्मरणार्थ भारतात राष्ट्रीय अंतराळ दिन साजरा केला जातो. हा दिवस २३ ऑगस्ट रोजी साजरा केला जातो. २३ ऑगस्ट २०२३ रोजी, भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) चांद्रयान-३ लँडर आणि रोव्हर चंद्रावर यशस्वीरित्या उतरवून एक महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठला.

• ऐतिहासिक अंतराळ यश
• जगातील पहिला देश
• राष्ट्रीय अंतराळ दिनाची घोषणा

भारताच्या अंतराळ संशोधनाच्या इतिहासात २३ ऑगस्ट हा दिवस सुवर्णअक्षरांनी लिहिला गेला आहे. याच दिवशी भारताने अवकाशात अशी उत्तुंग झेप घेतली, ज्याची दखल संपूर्ण जगाला घ्यावी लागली. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) पाठवलेल्या चांद्रयान-३ मोहिमेने चंद्राच्या पाठीवर यशस्वीरीत्या पाऊल ठेवले आणि इतिहास घडवला. या ऐतिहासिक आणि अभूतपूर्व कामगिरीचे स्मरण ठेवण्यासाठी व देशातील युवा पिढीला विज्ञान-तंत्रज्ञानाची प्रेरणा देण्यासाठी दरवर्षी २३ ऑगस्ट हा दिवस संपूर्ण भारतात अत्यंत अभिमानाने ‘राष्ट्रीय अंतराळ दिन’ (National Space Day) म्हणून साजरा केला जातो.

२३ ऑगस्ट २०२३ च्या त्या सायंकाळी संपूर्ण जगाचे डोळे भारताच्या ‘विक्रम’ लँडरकडे लागले होते. अत्यंत खडतर परिस्थितीचा सामना करत विक्रम लँडरने चंद्राच्या पृष्ठभागाला स्पर्श केला आणि इस्रोच्या नियंत्रण कक्षात एकच जल्लोष झाला. या यशस्वी अवतरणानंतर विक्रम लँडरमधून ‘प्रज्ञान’ रोव्हर बाहेर आला आणि त्याने चंद्राच्या मातीवर भारताच्या तिरंग्याची व इस्रोच्या बोधचिन्हाची छाप सोडत संशोधन सुरू केले. भारताच्या या मोहिमेने हे सिद्ध केले की, भारतीय शास्त्रज्ञांचे कौशल्य, चिकाटी आणि कठोर परिश्रम जगातील कोणत्याही मोठ्या देशापेक्षा कमी नाहीत.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Election Funding: अमेरिकन राजकारणात क्रिप्टो आणि AI कंपन्यांचा धुमाकूळ; निवडणुकीतील देणगीचे झाले सर्व रेकॉर्ड ब्रेक

दक्षिण ध्रुवावर पाऊल ठेवणारा भारत जगातील पहिलाच देश!

चांद्रयान-३ ची सर्वात मोठी वैशिष्ट्यपूर्ण बाब म्हणजे त्याचे उतरण्याचे ठिकाण! चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवीय प्रदेशात (Lunar South Pole) उतरणे अत्यंत धोकेदायक मानले जाते. तेथील गडद अंधार, खोल दऱ्या आणि अत्यंत विषम तापमान यामुळे आजवर कोणताही देश तिथे उतरू शकला नव्हता. भारताने या प्रदेशात यशस्वी सॉफ्ट लँडिंग करून इतिहास रचला आणि चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर उतरणारा भारत जगातील पहिला देश ठरला. याशिवाय चंद्रावर कोणत्याही भागात उतरणारा भारत हा अमेरिका, रशिया आणि चीननंतर जगातील चौथा देश बनला. ज्या ठिकाणी विक्रम लँडर उतरले, त्या ठिकाणाला ‘शिवशक्ती पॉइंट’ (Shiv Shakti Point) असे नाव देण्यात आले.

या अभूतपूर्व विजयानंतर बंगळुरू येथील इस्रो मुख्यालयाला भेट देऊन वैज्ञानिकांचे अभिनंदन करताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी २३ ऑगस्ट हा दिवस ‘राष्ट्रीय अंतराळ दिन’ म्हणून साजरा करण्याची अधिकृत घोषणा केली. हा दिवस केवळ एका मोहिमेचा उत्सव नसून भारतभरातील शाळा, महाविद्यालये आणि संशोधन संस्थांमध्ये विज्ञान आणि अंतराळ संशोधनाबद्दल जनजागृती करण्याचा मुख्य उद्देश यामागे आहे. या दिवशी देशभरात इस्रोच्या विविध केंद्रांवर प्रदर्शने, ‘स्पेस ऑन व्हील्स’, रोबोटिक्स स्पर्धा, कार्यशाळा आणि खगोलशास्त्रज्ञांची विशेष व्याख्याने आयोजित केली जातात.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India Argentina Army: उत्तराखंडमधील कामेट शिखरावर भारत अन् अर्जेंटिनाचे सैनिक फडकवणार ध्वज; 35 जवानांच्या मोहिमेला हिरवा झेंडा

सायकलवरून सुरू झालेला प्रवास अन् गगनयान मोहिमेचे स्वप्न!

भारताच्या अंतराळ मोहिमेची सुरुवात १९६३ मध्ये थुंबा येथून झाली, जेव्हा रॉकेटचे सुटे भाग सायकल आणि बैलगाडीवरून वाहून नेले जात होते. डॉ. विक्रम साराभाई आणि डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्यासारख्या दूरदृष्टी असलेल्या शास्त्रज्ञांनी पेरलेले हे रोपटे आज एका महावृक्षात रूपांतरित झाले आहे. मंगलयान, आदित्य-L1 (सूर्य मोहीम), अ‍ॅस्ट्रोसॅट आणि चांद्रयान मालिका यांसारख्या मोहिमांमुळे इस्रोने जगाला दाखवून दिले आहे की, अतिशय कमी खर्चात आणि उच्च गुणवत्तेसह अंतराळ मोहीम कशी यशस्वी केली जाऊ शकते.

राष्ट्रीय अंतराळ दिन साजरा करत असताना भारत आता आपल्या पुढील महत्त्वाकांक्षी मोहिमांकडे वाटचाल करत आहे. ‘गगनयान’ मोहिमेद्वारे मानवाला अवकाशात पाठवण्याची तयारी अंतिम टप्प्यात असून, ‘भारतीय अंतराळ स्टेशन’ (Bharatiya Antariksha Station) उभारण्याचे स्वप्नही इस्रोने डोळ्यांसमोर ठेवले आहे. राष्ट्रीय अंतराळ दिन हा भारतातील करोडो तरुणांना स्वप्ने पाहण्याची आणि ती सत्यात उतरवण्याची हिंमत देतो.