शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया
दरवर्षी 4 सप्टेंबर हा दिवस जगभरात ‘जागतिक वन्यजीव दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. जगभरातून झपाट्याने नामशेष होत असलेल्या वनस्पती आणि प्राण्यांच्या प्रजातींच्या संरक्षणासाठी लोकांमध्ये जागरुकता निर्माण करणे हा हा दिवस साजरा करण्याचा उद्देश आहे. संयुक्त राष्ट्र महासभेने 20 डिसेंबर 2013 रोजी आपल्या 68 व्या अधिवेशनात 3 मार्च हा जागतिक वन्यजीव दिन म्हणून घोषित केला होता. पण भारतासाठी राष्ट्रीय वन्यजीव दिन हा 4 सप्टेंबर ला साजरा करण्यात येतो. वन्य प्राणी नामशेष होऊ नये म्हणून 1872 मध्ये पहिल्यांदा वन्य हत्ती संरक्षण कायदा संमत करण्यात आला. तेव्हापासून आजतागायत हा दिवस जगभरातील वन्यप्राण्यांचे जतन करण्याच्या आणि त्याबद्दल लोकांमध्ये जनजागृती करण्याच्या उद्देशाने दरवर्षी साजरा केला जातो.
भारतातील पाच प्रमुख वन्यजीव अभयारण्ये
जर आपण भारतातील वन्य प्राणी आणि वन्यजीवांच्या संवर्धनाबद्दल बोललो, तर अनेक वन्यजीव अभयारण्ये आहेत जिथे त्यांच्या संवर्धनाचे काम अतिशय चांगले केले जात आहे. वाघ, हत्ती, गेंडा इत्यादी नामशेष झालेल्या प्राण्यांना जवळून पाहण्यासाठी जगभरातून पर्यटक येथे येतात. चला जाणून घेऊया भारतातील त्या पाच प्रमुख वन्यजीव अभयारण्यांबद्दल जिथे जगभरातून लोक वन्यजीवांचा थरार अनुभवण्यासाठी येतात.
1. जिम कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान, उत्तराखंड
जिम कॉर्बेट नॅशनल पार्क रामगंगा नदीच्या काठावर वसलेले आहे, कुमाऊँच्या टेकड्या आणि जंगलांच्या अद्भुत नैसर्गिक दृश्यांनी वेढलेले आहे. हे भारतातील सर्वात जुने राष्ट्रीय उद्यान असल्याचे म्हटले जाते. हे देशातील सर्वात लोकप्रिय व्याघ्र प्रकल्पांपैकी एक आहे. पूर्वी हे उद्यान रामगंगा राष्ट्रीय उद्यान म्हणून ओळखले जात होते, परंतु 1955-56 मध्ये या उद्यानाचे नाव कॉर्बेट राष्ट्रीय उद्यान ठेवण्यात आले. कॉर्बेटमध्ये तुम्हाला वाघ, बिबट्या, हत्ती, चितळ, हरण, रानडुक्कर, माकड आणि कोल्हाळ इत्यादी वन्यजीवांच्या अनेक प्रजाती पाहायला मिळतील. याशिवाय अजगर आणि सापांच्याही अनेक प्रजाती येथे आहेत. याशिवाय झाडांच्या 150 प्रजाती, सस्तन प्राण्यांच्या 50 प्रजाती आणि पक्ष्यांच्या 550 हून अधिक प्रजातीही येथे आढळतात.
फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया
2. रणथंबोर राष्ट्रीय उद्यान, राजस्थान
रणथंबोर राष्ट्रीय अभयारण्य हे त्याचे सौंदर्य, विस्तीर्ण क्षेत्रफळ आणि वाघांच्या उपस्थितीमुळे जगभर प्रसिद्ध आहे. येथील नैसर्गिक वातावरणातील वन्यजीव पाहून पर्यटकांना आनंद होतो. हे राष्ट्रीय उद्यान देशातील सर्वोत्तम व्याघ्र राखीव क्षेत्रांपैकी एक मानले जाते. वाघाशिवाय बिबट्या, सांबर, चितळ, रानडुक्कर, चिंकारा, हरिण, कोल्हा, बिबट्या, रानमांजर, कोल्हे हे प्राणीही येथे आढळतात. प्राण्यांशिवाय पक्ष्यांच्या जवळपास 264 प्रजाती येथे पाहायला मिळतात. रणथंबोरची स्थापना भारत सरकारने 1955 मध्ये सवाई माधोपूर गेम अभयारण्य म्हणून केली आणि 1973 मध्ये व्याघ्र प्रकल्पांपैकी एक म्हणून घोषित केले.
हे देखील वाचा : जपानमधील डॉल्फिनला हवाय ‘सोबती’; ज्यामुळे समुद्रात लोकांवर करत आहे हल्ला
हे रणथंबोर राष्ट्रीय उद्यान म्हणून 1980 मध्ये विकसित करण्यात आले. 1984 मध्ये येथील जंगलांना सवाई मान सिंह अभयारण्य आणि केळादेवी अभयारण्य घोषित करण्यात आले होते. तर 1992 मध्ये केळादेवी अभयारण्य आणि सवाई मानसिंग अभयारण्य आणि इतर जवळील जंगलांचा समावेश करून या संपूर्ण जागेचा व्याघ्र प्रकल्प म्हणून विस्तार करण्यात आला. आज ते 1334 चौरस किमी क्षेत्रफळात पसरलेले क्षेत्र बनले आहे.
फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया
3.बांधवगड अभयारण्य, मध्य प्रदेश
बांधवगड अभयारण्याला 1968 मध्ये राष्ट्रीय उद्यान घोषित करण्यात आले. आज ते भारताचे प्रमुख राष्ट्रीय उद्यान आहे. ४४८ स्क्वेअर किलोमीटर परिसरात पसरलेल्या या पार्कमध्ये बांधवगड नावाचा पर्वत आहे, ज्याच्या नावावरून हे नाव पडले आहे. या 811 मीटर उंच डोंगराजवळ अनेक लहान-मोठ्या टेकड्या आहेत ज्यावर साल आणि बांबूची झाडे उगवतात ज्यामुळे नैसर्गिक सौंदर्य वाढते. मध्य प्रदेशातील उमरिया जिल्ह्यात असलेले हे राष्ट्रीय उद्यान वाघांसाठी जगभर ओळखले जाते. जर तुम्हाला स्वतःच्या डोळ्यांनी वाघ पहायचे असतील तर येथे जरूर जा.
4.काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान, आसाम
काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यान हे एक शिंगे असलेल्या गेंड्याच्या (गेंडा, युनिकॉर्निस) साठी जगभरात प्रसिद्ध आहे. युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत काझीरंगा राष्ट्रीय उद्यानाचाही समावेश आहे. हे आसामचे एकमेव राष्ट्रीय उद्यान आहे जे प्राण्यांशिवाय, खडबडीत मैदाने, उंच गवत, आदिवासी आणि दलदलीसाठी ओळखले जाते. एकूण 430 स्क्वेअर किलोमीटर परिसरात पसरलेल्या या उद्यानात विविध प्रजातींचे गरुड, पोपट आदी प्राणीही आढळतात.
5.सुंदर वन राष्ट्रीय उद्यान, पश्चिम बंगाल
सुंदरबन राष्ट्रीय उद्यान पश्चिम बंगालच्या दक्षिण भागात गंगा नदीच्या सुंदर वन डेल्टा प्रदेशात वसलेले आहे. हे राष्ट्रीय उद्यान रॉयल बंगाल टायगरसाठी जगभरात ओळखले जाते. हे राष्ट्रीय उद्यान खारफुटीच्या (सुंदरी) जंगलाने वेढलेले आहे जेथे खाऱ्या पाण्यात राहणाऱ्या मगरी देखील आढळतात. आम्ही तुम्हाला सांगूया की सुंदरबन राष्ट्रीय उद्यानाला 1973 मध्ये मूळ सुंदरबन व्याघ्र प्रकल्प क्षेत्राचे मुख्य क्षेत्र आणि 1977 मध्ये वन्यजीव अभयारण्य म्हणून घोषित करण्यात आले होते. पुढे 1984 मध्ये ते राष्ट्रीय उद्यान घोषित करण्यात आले.
