“भविष्यातील शिक्षण कसे असावे, हे…”; Pune Univesity चे प्र. कुलगुरू डॉ. पराग काळकरांचे भाष्य

युवाशक्तीचा सहभाग, सर्जनशीलता आणि निर्णयप्रक्रियेतली भागीदारी भविष्यातील समावेशक, सक्षम शिक्षणव्यवस्थेची खरी ताकद ठरणार असल्याचे मत सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाचे प्र. कुलगुरू डॉ. पराग काळकर यांनी व्यक्त केले.

आंतरराष्ट्रीय शिक्षण दिनानिमित ‘नवराष्ट्र’शी साधला संवाद
शिक्षणाच्या बदलत्या भूमिकेवर मांडले मत
आजचा तरुण माहिती तंत्रज्ञान, कल्पकता आणि धाडसाने परिपूर्ण

सोनाजी गाढवे /पुणे: संयुक्त राष्ट्र शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना (युनेस्को) ने २०२६ सालासाठी “शिक्षणाच्या सह-निर्मितीत तरुणांची शक्ती” ही प्रेरणादायी संकल्पना घोषित केली आहे. युवाशक्तीचा सहभाग, त्यांची सर्जनशीलता आणि निर्णयप्रक्रियेतली भागीदारी हीच भविष्यातील समावेशक अन् सक्षम शिक्षणव्यवस्थेची खरी ताकद ठरणार असल्याचे मत सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाचे प्र. कुलगुरू डॉ. पराग काळकर यांनी व्यक्त केले. त्यांनी आंतरराष्ट्रीय शिक्षण दिनानिमित ‘नवराष्ट्र‘शी संवाद साधताना शिक्षणाच्या बदलत्या भूमिकेवर आणि तरुणांच्या सहभागाच्या गरजेवर सविस्तर प्रकाश टाकला.

तरूण विद्यार्थी नव्हे, तर ‘परिवर्तनाचे दूत’ कसे ?
आजवरच्या शिक्षण पद्धतीत तरुणांना केवळ ‘ज्ञान घेणारे’ (रिसीव्हर्स) म्हणून पाहिले जात असे. मात्र, २०२६ ची संकल्पना हा दृष्टिकोन बदलणारी आहे. आजचा तरुण माहिती तंत्रज्ञान, कल्पकता आणि धाडसाने परिपूर्ण आहे. या वर्षीचा दिवस हे मान्य करतो की, शिक्षण अधिक प्रभावी आणि काळानुरूप बनवण्यासाठी तरुणांना केवळ वर्गात बसवून चालणार नाही, तर त्यांना शिक्षण पद्धती आखण्याच्या प्रक्रियेत ‘सह-निर्माता’ म्हणून स्थान द्यावे लागेल.

सर्वसमावेशक आणि न्याय्य शिक्षणाचे ध्येय कसे असणार ?
युनेस्कोच्या मते, जेव्हा तरुण स्वतः शिक्षणाच्या प्रक्रियेत सहभागी होतात, तेव्हाच आपण ‘सर्वसमावेशक आणि न्याय्य दर्जेदार शिक्षण’ (समावेशक आणि समतापूर्ण दर्जेदार शिक्षण) हे ध्येय गाठू शकतो. समाजातला असा कोणताही घटक जो शिक्षणापासून वंचित आहे, त्याला मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी तरुणांची ऊर्जा आणि त्यांचे नवे विचार ‘बदलाचे वाहक’ म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

आझाद हिंद सेनेची स्थापना करणारे सुभाषचंद्र बोस यांची जयंती; जाणून घ्या 23 जानेवारीचा इतिहास

शांततापूर्ण आणि न्यायप्रिय समाजाची निर्मिती कशी शक्य ?
शिक्षणाचा मूळ उद्देश केवळ नोकरी मिळवणे हा नसून एक शांततापूर्ण, न्याय्य आणि सर्वसमावेशक समाज घडवणे हा आहे. आजच्या जगात जिथे अनेक आव्हाने आहेत, तिथे तरुण पिढी त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कल्पनांनी शिक्षणाच्या माध्यमातून द्वेष आणि असमानता दूर करू शकते. लोकशाही मूल्यांचे जतन आणि मानवी हक्कांचा आदर करणाऱ्या समाजाची निर्मिती करणे, हेच या शिक्षण दिनाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

दि २४ जानेवारी हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, भविष्यातील शिक्षण कसे असावे, हे ठरवण्याचा अधिकार आजच्या तरुणांना आहे. जेव्हा सरकार, संस्था आणि तरुण पिढी एकत्र येऊन शिक्षणाची ‘सह-निर्मिती’ करतील, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने जागतिक प्रगती साध्य होईल. तरुणांच्या हातातील ही शिक्षणाची मशालच जगाला उजळवून टाकेल.
– डॉ पराग काळकर प्र. कुलगुरू सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ