World Mosquito Day: सर रोनाल्ड रोस यांचा तो ऐतिहासिक शोध! 20 ऑगस्ट आणि ‘जागतिक डास दिना’चा काय आहे खास संबंध?

World Mosquito Day : जागतिक डास दिन दरवर्षी २० ऑगस्ट रोजी साजरा केला जातो. डासांमुळे होणाऱ्या आजारांविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस महत्त्वाचा आहे. वाचा याबाबत सविस्तर माहिती.

• २० ऑगस्टचा ऐतिहासिक संदर्भ
• गंभीर आजारांचे वाहक
• सार्वजनिक आरोग्य व सतर्कता

आपल्या दैनंदिन जीवनात आकाराने अत्यंत लहान दिसणारा डास हा प्रत्यक्षात मानवी आरोग्यासाठी जगातला सर्वात धोकादायक कीटक मानला जातो. पावसाळ्याच्या दिवसांत आणि त्यानंतरच्या काळात ठिकठिकाणी साचणाऱ्या पाण्यामुळे डासांची पैदास वेगाने होते आणि डेंग्यू, मलेरिया तसेच चिकुनगुनियासारख्या आजारांची साथ पसरते. याच पार्श्वभूमीवर, डासांमुळे होणाऱ्या गंभीर आजारांविषयी जनजागृती करण्यासाठी आणि सार्वजनिक आरोग्याचे रक्षण करण्यासाठी जगभरात दरवर्षी २० ऑगस्ट हा दिवस ‘जागतिक डास दिन’ (World Mosquito Day) म्हणून पाळला जातो. या दिवसाचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे सामान्य नागरिकांना डासांच्या धोक्याची जाणीव करून देणे आणि वेळीच प्रतिबंधात्मक उपाययोजना आखण्यास प्रोत्साहित करणे हे आहे.

या दिवसाला एक अत्यंत महत्त्वाचा ऐतिहासिक आणि वैद्यकीय इतिहास लाभला आहे. १८९७ मध्ये ब्रिटीश डॉक्टर सर रोनाल्ड रोस (Sir Ronald Ross) यांनी सिकंदराबाद (भारत) येथे संशोधन करताना एक अभूतपूर्व शोध लावला होता. मलेरिया हा आजार दूषित हवा किंवा पाण्यामुळे नव्हे, तर मादी ॲनोफिलीस (Anopheles) डासाच्या चाव्यामुळे माणसांमध्ये पसरतो, हे त्यांनी आपल्या प्रयोगांद्वारे सिद्ध केले. त्यांच्या या क्रांतिकारी शोधाने वैद्यकीय क्षेत्रात नवीन दिशा दिली आणि पुढे जाऊन त्यांना नोबेल पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले. सर रोनाल्ड रोस यांच्या या महान शोधाचे स्मरण ठेवण्यासाठी २० ऑगस्ट हा दिवस ‘जागतिक डास दिन’ म्हणून समर्पित करण्यात आला.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Russia Ukraine War : युक्रेन युद्धात रशियाला सर्वात मोठा धक्का; 14.7 लाखांहून अधिक सैनिकांसह लष्करी साधनसामग्रीचा महाविनाश

डास हा केवळ एकाच आजाराचा वाहक नसून तो मानवी शरीरात विविध धोकादायक विषाणू आणि उपजीव (Parasites) संक्रमित करतो. मलेरिया व्यतिरिक्त एडीज (Aedes) डासांच्या चाव्यामुळे डेंग्यू, चिकुनगुनिया आणि झिका विषाणूचा प्रसार होतो, तर क्युलेक्स (Culex) डासांमुळे जपानी एनसेफलायटिससारखे गंभीर आजार होतात. डेंग्यूमध्ये रक्तातील प्लेटलेट्स अचानक कमी होणे, तीव्र ताप येणे आणि अंगावर पुरळ उठणे अशा समस्या उद्भवतात. चिकुनगुनियामुळे सांध्यांमध्ये तीव्र वेदना होतात, ज्या कित्येक महिने टिकून राहू शकतात. त्यामुळे डासांच्या एका छोट्या चाव्यालाही कधीही हलक्यात घेणे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते.

या विशेष दिनानिमित्त जगभरातील आरोग्य संस्था, स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि स्वयंसेवी संघटना नागरिकांना डास नियंत्रणासाठी विशेष मार्गदर्शन करतात. डासांची पैदास रोखण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे घराभोवती आणि परिसरात स्वच्छता राखणे. पावसाचे पाणी झाडांच्या कुंड्या, जुने टायर्स, कुलर, प्लॅस्टिकचे डब्बे किंवा उघड्या टाक्यांमध्ये साचणार नाही, याची नियमित काळजी घेतली पाहिजे. आठवड्यातून किमान एकदा घरातील सर्व पाण्याच्या टाक्या रिकाम्या करून वाळवणे (Dry Day पाळणे) अत्यंत गरजेचे आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Israel Syria Airstrikes: इस्रायलचे सीरियाच्या ‘Abu al Duhur’ हवाई तळावर 8 भीषण हल्ले; अमेरिकेचा थेट आक्षेप

स्वतःचे आणि कुटुंबाचे डासांपासून संरक्षण करण्यासाठी नियमितपणे योग्य उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. रात्री झोपताना डासदाणीचा (Mosquito Net) वापर करणे, घराच्या खिडक्यांना आणि दारांना जाळ्या बसवणे तसेच घराबाहेर पडताना अंगावर पूर्ण झाकणारे कपडे घालणे हे सोपे पण अत्यंत प्रभावी मार्ग आहेत. याशिवाय, त्वचेवर किंवा कपड्यांवर मॉस्किटो रिपेलेंट क्रीम किंवा स्प्रेचा वापर करावा. जर घरात कोणाला सतत ताप, डोकेदुखी किंवा सांधेदुखीचा त्रास जाणवत असेल, तर घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता तात्काळ डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन रक्ताची तपासणी करून घेणे सुरक्षित ठरते.