Zscaler आणि भारती एअरटेलकडून सायबर लवचिकता मजबूत करण्यासाठी AI आणि सायबर धोका संशोधन केंद्राच्या स्थापनेची घोषणा

भारत सध्या पिढीजात डिजिटल परिवर्तनाच्या प्रक्रियेतून जात आहे, ज्यामध्ये महत्त्वपूर्ण क्षेत्रांमध्ये केवळ संस्थात्मक स्तरावर नव्हे, तर संपूर्ण लोकसंख्येच्या स्तरावर प्रणाली विकसित केल्या जात आहेत.

क्लाउड सुरक्षा क्षेत्रातील अग्रणी कंपनी Zscaler, Inc. ने भारतातील अग्रगण्य दूरसंचार सेवा प्रदात्यांपैकी एक असलेल्या भारती एअरटेल (“एअरटेल”) यांच्या भागीदारीत आज AI आणि सायबर धोका संशोधन केंद्र – भारत (AI & Cyber Threat Research Center – India) स्थापनेची घोषणा केली. हा बहु-हितधारक (multi-stakeholder) डिजिटल उपक्रम राष्ट्रीय सायबर लवचिकता मजबूत करण्यासाठी, दूरसंचार, बँकिंग आणि ऊर्जा यांसारख्या भारताच्या आर्थिक आणि राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी अत्यावश्यक असलेल्या क्षेत्रे, उद्योग आणि मालमत्ता तसेच डिजिटल वापरकर्त्यांचे संरक्षण करण्यासाठी, आणि भारताच्या वेगाने विस्तारत असलेल्या डिजिटल परिसंस्थेमध्ये विश्वसनीय कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) स्वीकाराला गती देण्यासाठी समर्पित आहे.

AI कंटेंटवर आता लेबल अनिवार्य! बनावट फोटो-व्हिडीओ ३ तासांत हटवण्याचा नवा नियम लागू, वाचा सविस्तर

भारत हा Zscaler साठी तंत्रज्ञान नवकल्पना आणि सायबर संशोधनाचा एक महत्त्वपूर्ण केंद्रबिंदू राहिला आहे, आणि कंपनीच्या संशोधन मनुष्यबळाचा मोठा हिस्सा भारतात कार्यरत आहे. हे संशोधन केंद्र Zscaler च्या विद्यमान कार्याचा विस्तार म्हणून कार्य करेल आणि खाजगी क्षेत्र, सार्वजनिक क्षेत्र, शैक्षणिक संस्था आणि सरकार यांच्यातील सहकार्याला चालना देण्यासाठी राष्ट्रीय स्तरावरील व्यासपीठ म्हणून विकसित केले जाईल. हे केंद्र “भारतामध्ये, भारतासाठी” (In India, For India) या संकल्पनेनुसार विकसित करण्यात आले असून, देशाच्या सायबर संरक्षण प्रणाली अधिक मजबूत करणे आणि ‘विकसित भारत’च्या उद्दिष्टांच्या पूर्ततेसह शांततापूर्ण, सुरक्षित आणि डिजिटलदृष्ट्या आत्मनिर्भर भविष्याला समर्थन देण्यासाठी भविष्याभिमुख कुशल मनुष्यबळ विकसित करणे हा यामागील उद्देश आहे.

भारत सध्या पिढीजात डिजिटल परिवर्तनाच्या प्रक्रियेतून जात आहे, ज्यामध्ये महत्त्वपूर्ण क्षेत्रांमध्ये केवळ संस्थात्मक स्तरावर नव्हे, तर संपूर्ण लोकसंख्येच्या स्तरावर प्रणाली विकसित केल्या जात आहेत—ज्यामुळे राष्ट्रीय सायबर हल्ल्याच्या संभाव्य पृष्ठभागाचा (attack surface) मोठ्या प्रमाणावर विस्तार होत आहे. त्याच वेळी, धोका परिदृश्य अत्यंत वेगाने विकसित होत आहे, जिथे राष्ट्र-प्रायोजित आणि आर्थिक हेतूने प्रेरित हल्लेखोर कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर करून काही मिनिटांतच असुरक्षितता शोधणे, लक्ष्य करणे आणि त्यांचा दुरुपयोग करणे अधिकाधिक वाढवत आहेत. Zscaler च्या संशोधन विभाग ThreatLabz India ने दरमहा लाखो घुसखोरी प्रयत्न (infiltration attempts) नोंदवले असून, त्यामध्ये खालीलप्रमाणे उल्लेखनीय मोहिमांचा समावेश आहे:

• प्रादेशिक भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीचा वापर करून राष्ट्र-प्रायोजित सायबर गुप्तहेरगिरी (cyber espionage) उपक्रम, ज्यामध्ये भारतातील अनेक संस्थांना लक्ष्य करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला;
• भारताच्या खाजगी आणि सार्वजनिक क्षेत्रांमध्ये घुसखोरी करण्याच्या प्रयत्नांमध्ये वाढ, ज्यामध्ये 20,000 स्त्रोतांकडून आलेल्या 1.2 दशलक्ष घुसखोरी प्रयत्नांद्वारे भारतातील 58 डिजिटल संस्थांना लक्ष्य करण्यात आले;
• भारतातील विविध उद्योग क्षेत्रांना लक्ष्य करून शून्य-दिवस (zero-day) असुरक्षिततेचा फायदा घेण्याच्या प्रयत्नांमध्ये वाढ.

धोक्यांची गुंतागुंत आणि प्रगतता वाढत असताना, पारंपरिक परिघ-आधारित (perimeter-based) सुरक्षा मॉडेल्स आता पुरेसे राहिलेले नाहीत, आणि अत्यावश्यक सेवांमध्ये होणारे व्यत्यय राष्ट्रीय आर्थिक स्थैर्याला धोका निर्माण करू शकतात. त्यामुळे, अधिकाधिक सीमाविरहित आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) सक्षम डिजिटल वातावरणात राष्ट्रीय डिजिटल प्रणालींचे संरक्षण करण्यासाठी सुरक्षितता-आधारित रचना (secure-by-design) आणि आधुनिक आर्किटेक्चरल परिवर्तन अत्यावश्यक ठरते.

• AI आणि सायबर धोका संशोधन केंद्र – भारत (AI & Cyber Threat Research Center – India) यांची उद्दिष्टे खालील चार धोरणात्मक स्तंभांवर आधारित आहेत:
• संरक्षण (Protect): भारताची राष्ट्रीय सायबर लवचिकता आणि डिजिटल-प्रथम व्यवसाय अधिक मजबूत करण्यासाठी रिअल-टाइम, कृतीयोग्य गुप्त माहिती (actionable intelligence) प्रदान करणे.
• प्रतिसाद आणि प्रतिबंध (Remediate): सायबर हल्ल्यांना निष्प्रभ करण्यासाठी आणि प्रतिबंध करण्यासाठी सरकारी संस्थांसोबत थेट भागीदारी करणे.
• सुलभता आणि प्रोत्साहन (Facilitate): आधुनिक सुरक्षा चौकटींचा स्वीकार वाढविणे, विशेषतः कृत्रिम बुद्धिमत्ता-आधारित संरक्षण प्रणाली आणि Zero Trust आर्किटेक्चरवर लक्ष केंद्रित करून.
• क्षमता विकास (Build): विशेष AI आणि Zero Trust प्रमाणपत्र कार्यक्रमांच्या माध्यमातून सायबर सुरक्षा क्षेत्रातील कुशल मनुष्यबळ विकसित करणे आणि राष्ट्रीय कौशल्य दरी कमी करणे.

संस्थापक सदस्य म्हणून, Zscaler आणि एअरटेल Zscaler च्या जागतिक गुप्त माहिती क्षमतेचा आणि एअरटेलच्या स्थानिक कार्यकारी क्षमता यांचा एकत्रित वापर करून भारतासाठी अधिक मजबूत आणि जलद संशोधन-ते-प्रतिसाद (research-to-response) प्रक्रिया निर्माण करतील. Zscaler भारतावर विशेष लक्ष केंद्रित करणारी एक समर्पित सायबर धोका संशोधन टीम नियुक्त करेल. ही टीम Zscaler Zero Trust Exchange™️ प्लॅटफॉर्मचा वापर करेल, जो दररोज 500 अब्जांहून अधिक व्यवहारांची प्रक्रिया करतो, ज्याद्वारे भारतातील सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रांचे संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक सायबर धोका गुप्त माहिती (threat intelligence) संकलित केली जाईल. एअरटेल IoT आणि मोबाइल ट्रॅफिकवरील सखोल दृश्यता उपलब्ध करून देईल आणि Zscaler सोबत सहकार्य करून नेटवर्कचे निरीक्षण करेल तसेच नवीन उपाय विकसित करेल, ज्यामुळे संशयास्पद क्रियाकलापांची जलद ओळख पटविणे आणि परिसंस्थेतील संबंधित भागधारकांसोबत अधिक प्रभावी समन्वय साधणे शक्य होईल. पुढील काळात, भारतातील महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रांतील अतिरिक्त सदस्यांना या केंद्रात सहभागी होण्यासाठी आमंत्रित केले जाईल, ज्यामुळे सहकार्याचा विस्तार होईल आणि भारतातील सायबर लवचिकता अधिक मजबूत होईल.

भारती एअरटेलचे कार्यकारी उपाध्यक्ष-सह-उपाध्यक्ष श्री. गोपाल विट्टल म्हणाले, ‘’एअरटेलमध्ये, आमच्या ग्राहकांचे आणि देशाच्या डिजिटल परिसंस्थेचे संरक्षण करणे ही आमची सातत्यपूर्ण बांधिलकी राहिली आहे. Zscaler सोबतची ही भागीदारी या बांधिलकीचा एक महत्त्वपूर्ण विस्तार आहे, ज्याद्वारे आमच्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षमतांचा आणि सायबर सुरक्षा संशोधनातील आमच्या व्यापक प्रमाणाचा उपयोग करून देशाच्या विस्तारत असलेल्या डिजिटल परिसंस्थेचे संरक्षण केले जाईल. आम्ही आमच्या बाजारपेठेसाठी विशिष्ट असलेल्या आव्हानांना सामोरे जाण्यावर लक्ष केंद्रित करू, ज्यामुळे प्रत्येक नागरिक आणि उद्योग आत्मविश्वासाने जोडले जाऊन प्रगती करू शकतील असा अधिक सुरक्षित आणि सशक्त डिजिटल भारत निर्माण करता येईल. आमची संशोधन-आधारित प्रतिबंधात्मक यंत्रणा डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरील शांततापूर्ण आणि सुरक्षित परस्परसंवादालाही प्रोत्साहन देईल.”

AI Impact Expo 2026: १० लाख कोटींच्या गुंतवणूकीपासून यूपीआयच्या कौतुकापर्यंत… ईव्हेंटमध्ये काय घडलं? वाचा सविस्तर

Zscaler चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, अध्यक्ष आणि संस्थापक श्री. जय चौधरी म्हणाले, “भारत अतुलनीय लोकसंख्या स्तरावर डिजिटल प्रणाली विकसित करत आहे. या स्तरावरील महत्त्वाकांक्षेचे संरक्षण पारंपरिक फायरवॉल्स आणि VPN द्वारे शक्य नाही, कारण ते अत्यंत परस्परसंबंधित (hyper-connected) डिजिटल जगासाठी तयार करण्यात आलेले नव्हते. यासाठी सुरक्षितता-आधारित रचनेवर (secure-by-design) आधारित आधुनिक Zero Trust आर्किटेक्चरची आवश्यकता आहे. AI आणि सायबर धोका संशोधन केंद्र – भारत (AI & Cyber Threat Research Center – India) च्या माध्यमातून, आम्ही देशातील सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रांचे संरक्षण करण्यासाठी जगातील सर्वात मोठ्या सुरक्षा क्लाउड प्लॅटफॉर्मची संपूर्ण क्षमता वापरणार आहोत. दररोज होणाऱ्या 500 अब्जांहून अधिक व्यवहारांमधून मिळणाऱ्या कृतीयोग्य गुप्त माहितीचा आणि स्थानिक तज्ज्ञतेचा एकत्रित उपयोग करून, आम्ही केवळ सायबर सज्जता निर्माण करत नाही आहोत, तर संभाव्य धोके ओळखून त्यांना प्रतिसाद देण्यासाठी सक्षम अशा नवीन पिढीतील सायबर संरक्षण तज्ज्ञांना सक्षम करत आहोत.”